Niniejsza strona do poprawnego działania używa cookie. Więcej w polityce prywatności. Rozumiem, zamknij pasek.

POLISH ARMED FORCES
A A A A A



74. ROCZNICA ZAKOŃCZENIA II WOJNY ŚWIATOWEJ W EUROPIE

| Autor:

8 maja br. obchodzimy 74. rocznicę zakończenia II wojny światowej w Europie.

Na przełomie stycznia i lutego 1945 r. wojska 1. Frontu Białoruskiego wyszły nad środkową Odrę i podjęły walki o przyczółki na zachodnim brzegu rzeki. W lutym i marcu Armia Czerwona i Wojsko Polskie wyszły na szerokim froncie nad Odrę i Nysę Łużycką. Na podstawie postanowień konferencji Wielkiej Trójki w Jałcie[1], linią rozgraniczenia wpływów wojsk alianckich w Europie miała być rzeka Łaba. Berlin – stolica nazistowskich Niemiec znalazła się tym samym w sowieckiej strefie działań wojennych. Do realizacji Planu operacji berlińskiej operacji zostały wyznaczone 3 fronty: 1. Front Białoruski (1. FB) pod dowództwem marsz. Gieorgija Żukowa; 2. Front Białoruski (2. FB) dowodzony przez gen. Konstantego Rokossowskiego i 1. Front Ukraiński (1. FU), którym dowodził marsz. Iwan Koniew. Siły tych frontów liczyły ogółem ponad 2 500 000 żołnierzy, ok. 42 000 dział, moździerzy i wyrzutni rakietowych, ponad 5250 wozów pancernych oraz 7 500 samolotów.

Opanowanie Berlina miało polegać na obejściu miasta od północy i od południa z jednoczesnym uderzeniem od czoła. Głównym celem operacji było zdobycie Berlina i wyjście nad Łabę. W operacji berlińskiej udział wzięły również jednostki Wojska Polskiego, które wspierały fronty rosyjskie. 1. Armia WP i 1. Korpus Lotniczy prowadziły działania w składzie 1. FB. Pozostałe siły zostały skierowane nad Nysę Łużycką jako wsparcie 1. FU.

W dniu 16 kwietnia 1945 r. rozpoczęła się operacja berlińska[2]. Po czterech dniach walk uzyskano wyraźny przełom w działaniach bojowych. Niemcy z niezwykłą zaciekłością walczyli na swojej ziemi, czego przykładem mogą być walki na Wzgórzach Seelowskich[3] i na południu w rejonie Budziszyna.

21 kwietnia rozpoczęły się bezpośrednie walki na zewnętrznym pierścieniu Berlina, a cztery dni później stolica III Rzeszy została okrążona. Berlin, w dniu 29 kwietnia ogłoszono twierdzą i rozpoczęto przekształcać w berliński rejon umocniony. Załogę twierdzy tworzyły różne formacje, liczące ok. 300 000 żołnierzy. Ostatnim komendantem Berlina był gen. Helmut Weidling. W warunkach beznadziejnej sytuacji polityczno-militarnej III Rzeszy politycy niemieccy podjęli próby rozmów z Aliantami. Ostateczne decyzje podjęło jednak dowództwo wojskowe.

29 kwietnia 1945 r. podpisano pierwszy akt kapitulacji niemieckiej Grupy Armii (GA) na froncie włoskim. Kapitulację przyjął dowódca wojsk sojuszniczych w obszarze Morza Śródziemnego, brytyjski marsz. Harold Alexander. Do niewoli dostało się ponad milion żołnierzy niemieckich. 4 maja marsz. B. L. Montgomeremu, poddały się wojska niemieckie znajdujące się w północno-zachodnich Niemczech i Danii. Swój udział miała również 1. Dywizja Pancerna pod dowództwem gen. Stanisława Maczka. Zastępca dowódcy
1. DPanc., płk Antoni Grudziński 5 maja odebrał kapitulację od dowództwa twierdzy i bazy marynarki wojennej w Wilhelmshaven.

5 maja złożyły również broń oddziały niemieckie w południowych Niemczech, Tyrolu i w zachodniej Austrii. 7 maja o godz. 2.41 w sztabie gen. Dwighta Eisenhowera w Reims został podpisany akt bezwarunkowej kapitulacji niemieckich sił zbrojnych i przerwania działań wojennych[4]. Miało to nastąpić 8 maja o godz. 23.01 czasu środkowo-europejskiego. Na żądanie strony sowieckiej akt kapitulacji powtórzono w Berlinie 9 maja o godz. 0.16 czasu wschodnio-europejskiego[5].

Polski wysiłek militarny w końcowym okresie wojny obliczany jest na około 600 tys. żołnierzy. Dodając do tej liczby żołnierzy Września, żołnierzy podziemia niepodległościowego i żołnierzy walczących w armiach sojuszniczych, to należy założyć, że przez szeregi walczących przewinęło się około 2,4 mln. Polaków.

Ogółem w 1945 r. w Wojsku Polskim w formacjach regularnych znajdowały się 54 dywizje i brygady, uzbrojone w 6060 dział i moździerzy, 1855 wozów pancernych i 890 samolotów.

W lipcu i sierpniu 1945 r. na konferencji w Poczdamie przywódcy „Wielkiej Trójki” ustalili m.in. zasady polityki wobec Niemiec, uregulowanie problemów związanych z likwidacją skutków II wojny światowej i organizacją powojennej Europy.

Polska była w tej wojnie była pierwszym obiektem zbrojnej agresji i pierwsza przeciwstawiła się napaści. Uczestniczyła w wojnie w Europie od pierwszego do ostatniego dnia jej trwania. Opór Polski we wrześniu 1939 r. zapoczątkował proces tworzenia się koalicji antyfaszystowskiej, której Polska przez cały okres wojny była aktywnym uczestnikiem. Do obrony swych najistotniejszych wartości narodowych i interesów państwowych rzuciła wszystko, czym dysponowała.

Należy przyjąć, że wkład militarny Polski w II wojnie światowej w Europie, był największy po wielkich mocarstwach.

Bibliografia:

  1. Beevor Anthony, Druga wojna światowa. Kraków 2013.
  2. Boje polskie 1939-1945, pod red. naukową Krzysztofa Komorowskiego. Warszawa 2009.
  3. Czubiński Antoni, Dzieje powszechne XX wieku. Druga wojna światowa 1939-1945, cz. 2. Poznań 1999.
  4. Dzieje oręża polskiego, pod red. Wiesława Jana Wysockiego. Warszawa 2000.
  5. Historia polityczna świata XX wieku 1901-1945, pod red. Marka Bankowicza. Kraków 2004.
  6. Polacy na frontach II wojny światowej. Warszawa 2005.
  7. Szlakiem oręża polskiego, pod red. Wiesława Jana Wysockiego. Warszawa 2003.
  8. Wojsko Polskie w II wojnie światowej, red. nauk. Edward Pawłowski i Zbigniew Wawer. Warszawa 2005.
  9. II wojna światowa, pod red. Piotra Matusaka. Warszawa 2005.
  10. https://www.google.pl/search?q=zako%C5%84czenie+ii+wojny+%C5%9Bwiatowej


[1] „Odbywająca się w dniach 4-11 lutego 1945 roku konferencja jałtańska została zdominowana przez problematykę powojennej przyszłości Niemiec oraz kształtu Powszechnej Organizacji Międzynarodowej. Uzyskano zasadniczą zgodę trzech mocarstw na „rozczłonkowanie” państwa niemieckiego.

[…] W Jałcie dyskutowano również problem odszkodowań (reparacji), jakie Niemcy powinni po wojnie wypłacić państwom koalicji antyhitlerowskiej. Delegacja radziecka proponowała, aby ich ogólna suma wyniosła 20 mld dolarów, z czego ZSRR miałby otrzymać połowę.

[…] Podczas konferencji dyskutowano również problemy koordynacji działań militarnych wojsk anglosaskich oraz Armii Czerwonej, a także kwestię przystąpienia Związku Radzieckiego do wojny przeciwko Japonii. Uzgodniono, że ZSRR rozpocznie ofensywę na Dalekim Wschodzie w 2-3 miesiące po zakończeniu wojny w Europie. […] Wkrótce po zakończeniu konferencji jałtańskiej sojusznicy przeprowadzili decydujące operacje wojskowe przeciwko broniącym się armiom niemieckim”. Historia polityczna świata XX wieku 1901-1945, pod red. Marka Bankowicza. Kraków 2004, s. 553-555.

[2] „Nocą 14 kwietnia niemieckie wojska w trakcie okopywania się na wzgórzach Seelow na zachód od Odry usłyszały odgłosy czołgowych silników. Muzyka i ponura radziecka propaganda, nadawane z ryczących głośników, nie zagłuszały hałasów czynionych przez 1. Gwardyjską Armię Pancerną przeprawiającą się przez rzekę na przyczółek. Ten zajmował równiny zalewowe Kotliny Freienwaldzkiej, gdzie rzeczna mgła przesłaniała podmokłe łąki. Łącznie dziesięć armii 1. Frontu Białoruskiego Żukowa zajmowało pozycje wyjściowe do uderzenia na odcinku między kanałem Odra-Hawela na północy a Frankfurtem nad Odrą na południu”. […] Szesnastego kwietnia o piątej rano czasu moskiewskiego – w Berlinie wybiła godzina siódma – artyleria Żukowa otworzyła ogień z 8983 dział, ciężkich moździerzy i wyrzutni rakietowych typu Katiusza. Była to najbardziej zmasowana kanonada w całej wojnie, a tylko pierwszego dnia wystrzelono 1 236 000 pocisków.

Beevor Anthony, Druga wojna światowa. Kraków 2013, s. 926-928.

[3] […] Na wzgórzach Seelow trwały chaotyczne walki pod przejaśniającym się niebem, a poprawa pogody sprzyjała działaniom radzieckiego lotnictwa szturmowego. […] Rankiem 18 kwietnia zmagania na wzgórzach Seelow znowu się nasiliły. Żukow usłyszał od Stalina, że armie pancerne Koniewa podjęły natarcie na Berlin, a jeśli wojska 1. Frontu Białoruskiego nie poczynią większych postępów, to Rokossowski na północy otrzyma polecenie skierowania na niemiecką stolicę także jednostek 2. Frontu Białoruskiego. Była to czcza groźba, gdyż wojska Rokossowskiego utknęły na Pomorzu i miały przekroczyć Odrę dopiero 20 kwietnia, niemniej jednak zdesperowany Żukow rozkazał przeprowadzenie kolejnych szturmów”.

Tenże, s. 933-934.

[4] „[…] Dowództwo niemieckie nie miało innego wyjścia i zdecydowało się podpisać akt bezwarunkowej kapitulacji. Podpisano ją 7 maja o godz. 2.41. Stronę niemiecką reprezentował gen. Alfred Jodl, a amerykańską gen. Bedell Smith. Układ miał wejść w życie 8 maja o północy. Ceremonia była skromna i politycznie słabo przemyślana. Stalin zaprotestował i zażądał przeprowadzenia nowej kapitulacji w stolicy Niemiec, w świetle jupiterów, pod okiem ZSRR. Kapitulacja wojsk niemieckich była nie tylko problemem militarnym, co politycznym. Sojusznicy wielokrotnie podkreślali, że nie podpiszą separatystycznego układu z Niemcami. Miał to być układ o bezwarunkowej kapitulacji podpisany przez koła wojskowe Rzeszy ze wszystkimi mocarstwami koalicji antyhitlerowskiej”. Czubiński Antoni, Dzieje powszechne XX wieku. Druga wojna światowa 1939-1945, cz. 2. Poznań 1999, s. 245.

[5] „Ta druga ceremonia – pisze Eisenhower – miała, naszym zdaniem, symbolizować jedność zachodnich aliantów i Rosjan oraz uprzytomnić Niemcom i całemu światu, że kapitulacja została dokonana wobec wszystkich, nie tylko wobec aliantów zachodnich. Zachodni alianci zostali zaproszeni do Berlina i oczekiwano, że będą obecni przy podpisywaniu aktu bezwarunkowej kapitulacji, ja uważałem jednak, że moja obecność będzie niewłaściwa. Niemcy byli już raz w sztabie sojuszniczym dla podpisania aktu bezwarunkowej kapitulacji, toteż uważałem, że ratyfikacja w Berlinie powinna być sprawą radziecką. Wydelegowałem wobec tego swego zastępcę, marszałka lotnictwa Teddera, aby reprezentował mnie na tej uroczystości. […] Uroczystość podpisania aktu kapitulacji zorganizowano w nocy z 8 na 9 maja w kwaterze Żukowa w Berlinie-Karlhorst. Ze strony niemieckiej główną rolę grał bliski doradca Hitlera w sporawach wojskowych, szef OKW, marszałek Wilhelm Keitel (1882-1946). […] Kapitulację przyjęli generał (powinno być: marszałek – przyp. wł. autora) Gieorgij Żukow i marszałek angielski, lotnik Arthur W. Tedder w obecności amerykańskiego generała lotnictwa Carla S. Spaatza i naczelnego dowódcy sił francuskich gen. Jeana Latrre de Tassigny (889-1952). […] Układ wszedł w życie 9 maja, ale walki w niektórych regionach Niemiec trwały nadal. Wygasały one stopniowo”.

Tenże, s. 245-246.