Historia 8. Flotylli Obrony Wybrzeża

W 2020 roku 8 Flotylla Obrony Wybrzeża będzie obchodzić 55-lecie swojego istnienia. W tym czasie zachodziły w niej znaczące zmiany organizacyjne, jej okręty przebyły setki tysięcy mil morskich, brały udział największych manewrach polskiej Marynarki Wojennej oraz Państw NATO a także misjach zagranicznych. 8 FOW kontynuuje tradycje Zachodniego, a następnie Szczecińskiego Obszaru Nadmorskiego utworzonego 28 kwietnia 1946 roku, którego pierwszym dowódcą był kmdr Włodzimierz Steyer.
 
Trudności w utrzymaniu w miarę ujednoliconej i zwartej Flotylli w Świnoujściu istniały od samego początku jej tworzenia. W lipcu 1949 roku kontradmirał Włodzimierz Steyer, już jako dowódca Marynarki Wojennej, wystąpił z koncepcją skoncentrowania głównych sił jednostek pływających w Gdyni, gdyż kompletowanie, zaopatrywanie i remonty flotylli w odległym SON nastręczały poważne trudności. Brak okrętów i rozwój nowych rodzajów uzbrojenia, a także zmiany w sytuacji międzynarodowej połączone z redukcją sił zbrojnych zmusiły dowództwo MW do bardziej realnego szukania rozwiązań organizacyjnych podległych mu jednostek. Tym samym powstała koncepcja baz morskich i artyleryjskiej osłony przybrzeżnego szlaku komunikacyjnego przez baterie artylerii stałej i ruchomej.
 
21 grudnia 1950 roku nowej jednostce nadano nazwę Bazy Marynarki Wojennej w Świnoujściu i nr 2454. Pierwszym dowódcą został kmdr Tadeusz Rutkowski.
 
Z powstaniem Bazy MW łączy się okres szybkiego rozwoju jednostek pływających. W 1951 roku powstaje Flotylla Środków Desantowych (przemianowana w 1956 roku na Flotyllę Okrętów Desantowych, a w 1964 roku w 2 Brygadę Okrętów Desantowych, w której składzie początkowo znajdowało się 21 barek desantowych, 11 barek średnich i 12 kutrów desantowych o łącznej wyporności 3700 ton. W 1955 roku z Helu do Świnoujścia przebazowano 14 Dywizjon Kutrów Trałowych. Jednostki te brały czynny udział w oczyszczaniu wód Bałtyku z min, m.in. oczyściły tory wodne: Świnoujście – Szczecin i Świnoujście – Dziwnów.
 
W zmieniającej się sytuacji międzynarodowej, w połowie lat sześćdziesiątych w Marynarce Wojennej następują kolejne zmiany organizacyjne. Powrócono do idei (sprzed 1950 r.) formowania dowództwa dla dwóch flotylli obrony wybrzeża – w Świnoujściu i Helu. Jednostki stacjonujące w tych miastach, miały już nie tylko bronić baz wojskowych i wód terytorialnych, ale także podległe sobie wybrzeże.
 
Realizując te zamierzenia, w maju 1965 roku po rozwiązaniu Bazy MW w Świnoujściu i podległych jej jednostek, na mocy rozkazu dowódcy MW nr 027 z dnia 29 kwietnia 1965 roku utworzono 8 Flotyllę Obrony Wybrzeża. W tym samym roku utworzono wywodzącą się z Flotylli Środków Desantowych – 2 Brygadę Okrętów Desantowych i 12 Dywizjon Trałowców Bazowych. Odtworzono również Komendę Portu Wojennego wraz z Dywizjonem Pomocniczych Jednostek Pływających oraz przeniesioną z Ustki Orkiestrę Wojskową. Obowiązki dowódcy flotylli powierzono kontradmirałowi Zygmuntowi Rudomino.
W początkowym okresie głównym zadaniem Flotylli była obrona polskiego wybrzeża morskiego od zachodniej granicy państwa z Niemcami do miejscowości Jarosławiec (południk 16º 30'), na pograniczu z drugą, nowo sformowaną 9 FOW w Helu oraz akwenu przyległego. Zasadnicze siły Flotylli przeznaczone były do udziału w przewidywanym desancie morskim. W następnych latach jej siły zwiększyły się o kolejne oddziały i pododdziały łączności i obserwacji, artylerii nadbrzeżnej i przeciwlotniczej oraz wojsk chemicznych. W 1977 roku 8 FOW podporządkowano 8 „Kołobrzeski” Batalion Saperów oraz sformowano od podstaw 1 Dywizjon Saperów Morskich, który podporządkowano 2 Brygadzie Okrętów Desantowych. W szczytowym okresie Flotylla liczyła około 80 jednostek pływających różnych klas oraz pododdziały brzegowe.
 
Dynamiczny rozwój sił morskich i jednostek brzegowych Flotylli w tym okresie wynikał ze strategii i doktryny Sił Zbrojnych Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej realizujących zadania w ramach ówczesnych struktur Układu Warszawskiego. Najwymowniejszym tego przykładem był liczny udział okrętów Flotylli w wielu ćwiczeniach szczebla operacyjnego, planowanych i organizowanych przez naszą marynarkę, jak i sił wówczas sojuszniczej Floty Bałtyckiej Związku Radzieckiego i Ludowej Marynarki NRD.
 
Do najważniejszych ćwiczeń tego okresu należały m.in.: ćwiczenie pk. „Bryza” (1966), „Odra-Nysa” (1969), „Braterstwo Broni” (1970, 1980), „Kaszalot” (1972), „Październik” (1973), „Fala” (1974)
i „Sojusz” (1981, 1983).
 
Na przełomie lat 80. i 90. nastąpiły kolejne zmiany strukturalno-organizacyjne. Na skutek dokonującej się transformacji społeczno-politycznej, zmiany doktryny Sił Zbrojnych oraz nowej koncepcji obronnej rozwoju sił morskich, nastąpiło masowe wycofywanie okrętów i kutrów desantowych. Efektem tych przeobrażeń była zmiana nazwy 2 Brygady Okrętów Desantowych na 2 Brygadę Okrętów Transportowo-Minowych (12 lipca 1992 roku), a następnie przeformowanie jej na 2 Dywizjon Okrętów Transportowo-Minowych (1 września 1992 roku). W latach 80. wycofano trałowce proj. 254K i 254M, które zastąpiono nowymi okrętami proj. 207D oraz 207P. 31 lipca 1993 roku z podporządkowania dowódcy 2 Brygady Okrętów Transportowo-Minowych wyłączono 1 Dywizjon Saperów Morskich, przeformowując go na 4 Batalion Minowania MW.
Wcześniej rozformowano 2 Oddział Zabezpieczenia MW (31 października 1989 roku) oraz dywizjon i dwie baterie artylerii przeciwlotniczej (31 stycznia 1990 roku).
 
W tym samym czasie z kutrów Bałtyckiego Dywizjonu Okrętów Pogranicza rozformowanej Brygady Okrętów Pogranicza w 1991 roku utworzono 16 Dywizjon Kutrów Zwalczania Okrętów Podwodnych, z miejscem stacjonowania w Kołobrzegu. Odtworzono także kołobrzeską Komendę Portu Wojennego, pełniącą funkcję jedynej bazy morskiej na środkowym wybrzeżu, przystosowaną do zaopatrywania jednostek Marynarki Wojennej.
 
9 października 1992 roku decyzją Biskupa Polowego WP w 8 FOW została powołana Parafia Wojskowa, która od 1 lipca 2007 roku jest pod wezwaniem bł. ks. Władysława Miegonia.
 
Rok 1994 był bardzo znaczący dla świnoujskiego związku taktycznego. W czerwcu 8 FOW otrzymała imię wiceadmirała Kazimierza Porębskiego, orędownika i współtwórcy Polskiej Marynarki Wojennej oraz szkolnictwa morskiego okresu międzywojennego – szefa kierownictwa Polskiej Marynarki Wojennej. Także w tym roku decyzją ministra obrony narodowej 29 kwietnia został ustanowiony świętem Flotylli.
 
W 1995 roku, po licznych zmianach etatowo-organizacyjnych, 8 Flotyllę Obrony Wybrzeża tworzyły jednostki stacjonujące w czterech miejscowościach: Świnoujściu, Międzyzdrojach, Dziwnowie i Kołobrzegu. W skład Flotylli wchodziły:
w Świnoujściu – Dowództwo Flotylli, 2 Dywizjon Okrętów Transportowo-Minowych, 12 Woliński Dywizjon Trałowców, Komenda Portu Wojennego, 8 Rejon Obserwacji i Łączności, Orkiestra Garnizonowa, Klub Garnizonowy oraz Komenda Garnizonu
w Międzyzdrojach – 8 Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej i 30 Kompania Przeciwchemiczna
w Dziwnowie – 8 Kołobrzeski Batalion Saperów MW i 4 Batalion Minowania MW
w Kołobrzegu – 16 Dywizjon Kutrów Zwalczania Okrętów Podwodnych oraz Komenda Portu Wojennego.
 
Istotne znaczenie w tym okresie miało przygotowanie i dostosowanie sił morskich Flotylli do członkostwa w NATO oraz ich aktywny udział w programie „Partnerstwo dla Pokoju”. Ukoronowaniem wzajemnej współpracy z siłami morskimi państw zachodnich było podpisanie porozumienia pomiędzy 8 FOW a Flotyllą Kutrów Rakietowych Bundesmarine z Warnemunde (16 sierpnia 1995 roku) oraz trójstronnego porozumienia o wzajemnej współpracy z Flotyllą Trałowo-Minową z Olpenitz i 3 Eskadrą Królewskiej Marynarki Wojennej Danii bazującą w Frederikshavn (26 czerwca 1998 roku) przez ówczesnego dowódcę kontradmirała Stanisława Kasperkowiaka.
 
Od początku lat 90., aż do momentu wstąpienia Polski do sojuszu NATO (12 marca 1999 roku), świnoujska Flotylla w sposób aktywny współpracowała z siłami morskimi państw Sojuszu Północnoatlantyckiego na obszarze Morza Bałtyckiego, cieśnin Duńskich, Morza Północnego, dostosowując potencjał obronny do zachodnich partnerów w zakresie interoperacyjności, kompatybilności, dowodzenia i łączności oraz zabezpieczenia logistycznego. Wspólne ćwiczenia na morzu z udziałem pojedynczych okrętów i grup taktycznych ułatwiały poznawanie dokumentów i procedur dotyczących zasad działania sił morskich zgodnych ze standardami NATO, a uzyskane doświadczenie dowódców okrętów i załóg pozwoliło na bezkolizyjne wejście sił MW w struktury Sojuszu.
 
Lata 2004–2010, to czas realizacji największej inwestycji w Bazie Morskiej Świnoujście – rozbudowy portu wojennego, który po zakończeniu prac stał się bazą morską Sojuszu Północnoatlantyckiego. Zbudowano wówczas nowoczesne nabrzeże, drogi dojazdowe i lądowisko dla helikopterów. Pogłębiono baseny portowe i odcinek toru wodnego oraz wyremontowano falochrony.
Początek XXI wieku przyniósł kolejne zmiany organizacyjne jednostek Flotylli. W związku z dostosowaniem sił morskich do standardów NATO, ze służby wycofano kilkanaście jednostek pływających, wcielając do linii okręt wsparcia logistycznego ORP „Kontradmirał X. Czernicki” (1 września 2001 roku). Rozformowano 4 Batalion Minowania MW w Dziwnowie (30 września 2005 roku), 16 Dywizjon Kutrów ZOP w Kołobrzegu (31 lipca 2006 roku), Komendę Portu Wojennego Kołobrzeg (31 grudnia 2006 roku). Podporządkowanie pod Centrum Wsparcia Teleinformatycznego i Dowodzenia MW zmienił 8 Rejon Obserwacji i Łączności (30 października 2006 roku). 1 lipca 2006 roku, w wyniku rozformowania 9 FOW, dowódcy 8 FOW podporządkowano 13 Dywizjon Trałowców stacjonujący w porcie wojennym Gdynia. Należy nadmienić, że okręty 13 Dywizjonu Trałowców pozostawały w strukturach Flotylli od 2006 do 2009 roku, następnie były w podporządkowaniu dowódcy 3 FO, by ponownie powrócić w struktury 8 FOW z dniem 1 listopada 2013 roku. W tym samym czasie Orkiestra Wojskowa MW została podporządkowana Dowódcy Garnizonu Warszawa.
31 grudnia 2013 roku została rozformowana Komenda Garnizonu Świnoujście. Wcześniej, w wyniku reformy służby zdrowia, Wojskową Specjalistyczną Przychodnię Lekarską przekształcono w Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej podległy Inspektoratowi Służby Zdrowia w Warszawie.
 
1 stycznia 2014 roku 8 FOW została podporządkowana bezpośrednio Dowódcy Generalnemu Rodzajów Sił Zbrojnych w Warszawie.
 
W swojej 55-letniej historii 8 Flotylla Obrony Wybrzeża była wielokrotnie wyróżniana za wysoki poziom gotowości bojowej, a także liczne osiągnięcia w szkoleniu i wychowaniu żołnierzy. Order Sztandaru Pracy II Klasy przyznany w 1978 roku, czterokrotne nadany Medal za Osiągnięcia w Służbie Wojskowej, Medal Gryfa Pomorskiego, to najważniejsze spośród wielu odznaczeń państwowych i resortowych, jakie przyznano Flotylli. W latach 1998 i 1999 w uznaniu zasług wyróżniona została „Znakiem Honorowym Sił zbrojnych RP”, a 2 maja 2014 roku „Flagą państwową RP”.