• 01
    Historia utworzenia 16 Pomorskiej Dywizji Zmechanizowanej
    Historia utworzenia 16 Pomorskiej Dywizji Zmechanizowanej
    Historia 16. Pomorskiej Dywizji Zmechanizowanej sięga 1919 r. i wiąże się z tworzeniem regularnych jednostek armii Powstania Wielkopolskiego zorganizowanego w Poznaniu w 1918 r. Wówczas do długo oczekiwanej walki włączyli się polscy żołnierze zdemobilizowani z armii niemieckiej oraz ochotnicy, którzy nie mogli się doczekać zbrojnego powstania na Pomorzu.16 stycznia dowódca powstania wydał rozkaz nakazujący tworzenie zorganizowanych oddziałów. Z części ochotników sformowana została w Inowrocławiu „1 Kompania Zachodnio-Pruska”, która 27 maja 1919 r. pod Tarnowem  k. Poznania stoczyła pierwszą walkę.  30 maja rozpoczęto formowania w Inowrocławiu Toruńskiego Pułku Strzelców do którego włączony został batalion sformowany z ochotników z Szamotół i Czarnkowa oraz kompania z Obornik, która walczyła w Powstaniu Wielkopolskim pod Rynarzewem. Pułkiem dowodził kpt. Władysław KACZOROWSKI. W dniu 7 sierpnia pułk otrzymał sztandar ufundowany przez społeczeństwo pomorskie. Żołnierze w tym czasie nosili różne umundurowanie. Łączył ich wszystkich biały orzełek na czapce oraz wola walki.

            Napływ ochotników był tak duży, że Naczelne Dowództwo WP w dniu 7 sierpnia wydało Rozkaz Nr 2536/III w którym nakazało w zaborze pruskim sformować 4. Dywizję Strzelców Wielkopolskich. W związku z dużym napływem ochotników z Pomorza to 16 sierpnia zmieniono nazwę na 4. Dywizję Strzelców Pomorskich. Pierwszym dowódcą został płk Stanisław Skrzyński. 17 sierpnia na bazie wydzielonej kompanii „Obornickiej” z Toruńskiego Pułku Strzelców rozpoczęto organizowanie w Inowrocławiu Grudziądzkiego Pułku Strzelców, którym dowodził por. Ludwik BOCIAŃSKI.  Pułk przeniesiony został do Poznania gdzie zakończono jego formowanie. 7 października 1919 r. Dowódca Dywizji Rozkazem Nr 30 polecił sformować dwa pułki:

                - Starogardzki Pułk Strzelców w Pakości  - dowódca kpt. Stefan MEISSNER

        Pułk formowała grupa żołnierzy zorganizowana w Pakości, która w połowie stycznia 1920 r. przeniesiona do Mogilna gdzie formowała pierwszy batalion. Po objęciu Pomorza do pułku wcielony został Samodzielny Batalion Straży Ludowej z Gniewa, trzeci batalion zorganizowany w Tucholi oraz 49. Pułk Strzelców Kresowych zorganizowany we Włoszech w 1918 r. z jeńców polskich armii austriackiej. W końcu 1919 r. przeniesiony do Francji i włączony do armii HALLERA i przemianowany na  7 Pułk Strzelców Polskich. W lutym przemaszerował do Kościerzyny i włączony do Starogardzkiego Pułku Strzelców.

              - Kaszubski Pułk Strzelców w Poznaniu - dowódca por. Leon KOWALSKI.

        Do pułku wcielono ochotników z terenu pilskiego, wejherowskiego, kartuskiego, kościerskiego, i człuchowskiego. Zawiązkę pułku stanowiła wydzielona kadra z Toruńskiego i Grudziądzkiego Pułku Strzelców.27 października 1919 r. na prośbę żołnierzy  szefostwo nad pułkiem przejął Naczelny Wódz Józef  PIŁSUDSKI. Od tego dnia żołnierze pułku nosili na naramiennikach i w odznace inicjały „JP”.

    Formowanie Pomorskiej Baterii Artylerii rozpoczęto 10 listopada 1919 r. w Głównej koło Poznania  w oparciu na artylerzystach z byłej artylerii niemieckiej z I wojny światowej.

    5 listopada Naczelny Wódz nadał oddziałom dywizji specjalne odznaki noszone na kołnierzach przedstawiające:

        - sztab dywizji - Gryfa Pomorskiego,

        - Toruński Pułk Strzelców - herb dawniejszego województwa chełmińskiego,

        - Grudziądzki Pułk strzelców - herb dawniejszego województwa malborskiego,

        - Starogardzki Pułk Strzelców - Orła Jagiellońskiego,

          - Kaszubski Pułk Strzelców - Gryfa Kaszubskiego.

    Po wejściu w życie Traktatu Wersalskiego ratyfikowanego 20 stycznia 1920 r., dywizja opuszcza Poznań i przegrupowuje się nad granicę demarkacyjną pod Inowrocławiem, którą przekracza 17 stycznia i kieruje się do Torunia  gdzie 19 stycznia witana jest gorąco przez mieszkańców tego miasta, a płk SKRZYŃSKI odbiera defiladę pododdziałów dywizji. 23 stycznia pułki wyruszają do swych garnizonów by objąć Pomorze:

       - Grudziądzki Pułk Strzelców do Grudziądza;

       - Starogardzki Pułk Strzelców do Starogardu;

       - Kaszubski Pułk Strzelców do Kościerzyny i Kartuz;

       - Sztab dywizji  i  Toruński   Pułk  Strzelców  pozostały  w  Toruniu.

    Bateria Artylerii przybyła transportem kolejowym do Torunia i 23 stycznia  włączona została do formującego się Pułku Artylerii Polowej dowodzonym od 20 maja 1920 r. przez kpt. Emila KRUKOWICZ - PRZĘDZIMITSKIEGO.

    Przejęcie przez Polskę Pomorza nakładało na dywizję obowiązek nie tylko szkolenia, ale także ochronę granic od strony Prus Wschodnich i Wolnego Miasta Gdańska. W ramach reorganizacji Polskich Sił Zbrojnych zgodnie z rozkazem Ministra Spraw Wojskowych Nr 1401 z 5 marca 1920 r. dywizja otrzymała nazwę 16. Pomorska Dywizja Piechoty. Jednocześnie przemianowane zostają jednostki dywizji:

          -  Toruński Pułk Strzelców -  na 63 TORUŃSKI PUŁK PIECHOTY,

          -  Grudziądzki Pułk Strzelców -  na 64 GRUDZĄDZKI PUŁK PIECHOTY,

          -  Starogardzki Pułk Strzelców -  na 65 STAROGARDZKI PUŁK PIECHOTY,

          -  Kaszubski Pułk Strzelców - na 66 KASZUBSKI PUŁK PIECHOTY Naczelnego Wodza Marszałka  

            Józefa Piłsudskiego,

          -  Pomorski Pułk Artylerii Polowej - na 16 PUŁK ARTYLERII POLOWEJ.

     Pozostałe pomocnicze jednostki dywizyjne otrzymały nr 16.

         W garnizonach jednostki długo nie przebywały. Rozpoczęły się przygotowania do wyruszenia na Front Wschodni. Dywizja przyjmuje organizację brygadową. Jednostki uzupełniają stany osobowe. Następuje wyjazd na front. Na froncie wschodnim dywizja nie wykonywała zadania całością sił. Pułki włączane zostały do innych związków taktycznych w składzie których z dużym powodzeniem wykonywały zadania bojowe w okolicy Ostankiewicz, Ryczyc nad Dnieprem, nad rzeką Cerezyną i nad rzeką Mytwą. 12 sierpnia po oderwaniu się i wycofaniu od wojsk rosyjskich 16. Dywizja Piechoty ześrodkowania została  pod  Baranowem  skąd rozpoczęła  marsz  pod  Łukowo,  gdzie w składzie 4. Armii rozpoczęła przygotowanie do wzięcia udziału w ofensywie sierpniowej. 16 sierpnia 1920 r. o godz. 2.00 rozpoczęto natarcie na całym froncie. 16.DP ze znacznymi stratami toczyła ciężkie walki na kierunku: Żelechów, Kałuszyn, Czyże. Po przeprawieniu się przez Bug pod Nurem, po krótkim odpoczynku pod Łomżą w dniach 4-6 września przegrupowała się transportami kolejowymi do Białej Podlaskiej, skąd z dołączonym 16.pap wyruszyła na Kobryń i Horodec. Tam stoczyła najkrwawszy bój, który trwał dwa tygodnie. Dzień 22 września był obchodzony jako święto dywizji. W walkach tych brały udział wszystkie jednostki dywizji oprócz 2 i 3 baterii artylerii, które wspierały walki pod Hrubieszowem. Po odniesionym zwycięstwie dywizja nacierała dalej w kierunku Chomska.

    18 października, w wyniku zawartego pokoju jednostki zajęły kwatery w rejonie Baranowicz, skąd 11 listopada przegrupowały się do Wołkowyska, a następnie transportami  kolejowymi odjechały do garnizonów: 63.pp do Torunia, 64.pp, sztab dywizji i 16.pap do Grudziądza, 65.pp do Grudziądza skąd  13  stycznia 1922 r. do  Starogardu, Kościerzyny   i  Gniewu,  a  66.pp  do Chełmna. To wielkie zwycięstwo okupione zostało krwią 425 poległych.

     Po powrocie do garnizonów rozpoczęto reorganizację dywizji oraz szkolenie. Zwolniono do rezerwy starsze roczniki, zniesiono brygadowy system dowodzenia, a 63.pp wszedł  w podporządkowanie 4.DP w Toruniu. W składzie dywizji pozostały: 64. i 66pp, 16.pap i dac  stacjonujące w  Grudziądzu i 66.pp w Chełmnie.                          

    W połowie 1921 r. zakończono reorganizację dywizji i rozpoczęła się normalna praca w warunkach pokojowych. Szkolenie odbywało się na placach ćwiczeń, poligonie w Górnej Grupie oraz na strzelnicach  garnizonowych. W  dowód  uznania  zasług  w  10  rocznicę  powstania  16.DP, 22 września 1929 r. w czasie uroczystości w Grudziądzu, jednostki otrzymały sztandary ufundowane przez społeczności lokalne,  za  wyjątkiem  66.pp, któremu sztandar ufundował Marszałek Józef PIŁSUDSKI. Pokój nie trwał długo. Dążenia Niemiec hitlerowskich nie wróżyły pokoju. W związku z tym  23 marca 1939 r na odprawie w Warszawie Marszałek RYDZ ŚMIGŁY przedstawił plan obrony i wydał w tym zakresie odpowiednie rozkazy. Zarządzono częściową mobilizację, dokonano przesunięć niektórych jednostek wojskowych oraz utworzone zostały dowództwa armii. 16.DP weszła w skład Grupy Operacyjnej „WSCHÓD” dowodzonej przez gen. Mikołaja BOŁTUCIA i Armii „POMORZE”. Na tydzień przed rozpoczęciem wojny 16.DP zakończyła mobilizację i zajęła obronę na rzece Osa koło Grudziądza. 1 września po opadnięciu mgły w godzinach południowych oddziały XXI Korpusu z 3 Armii wojsk hitlerowskich wsparte czołgami zaatakowały pozycje obronne 16.DP. Przy poniesionych stratach z obu stron wojskom niemieckim udało się odrzucić polskie pułki i zająć przyczółki nad rzeką. W tej sytuacji następuje zmiana dowodzenia. Dowódcą dywizji zostaje płk Zygmunt Bogusz-Szyszko.

    Na skutek niepowodzeń gen. BOŁTUĆ zarządził wycofanie całej GO WSCHÓD” w rejon Wąbrzeźna. Następnie całość sił 16.DP przegrupowana została w rejon Włocławka, a następnie Kutna i od 9 września walczyła w bitwie nad Bzurą. 12 września dywizja zdobywa Łowicz ale otrzymuje rozkaz wycofania się na północny brzeg Bzury i przejścia do obrony. 14 września żołnierze ponownie zdobywają Łowicz, okupując swój sukces bojowy dużymi stratami w ludziach i sprzęcie. Wieczorem 16 września 16 PDP otrzymuje rozkaz przegrupowania się w rejon Czerniew - Kiernozia, ale tylko 65 pp i dwóm batalionom 64 pp udaje się z 17 na 18 września przebić w kierunku Iłowa. W nocy z 18 na 19 września 1939r. dywizja zostaje rozbita w Puszczy Kampinoskiej.

     

               Na 72 cmentarzach w masowych grobach w promieniu około 150 km spoczęło 20 tyś. żołnierzy ARMII „Poznań” i „Pomorze”. Z jednostek 16. Pomorskiej Dywizji Piechoty ocalał tylko sztandar 64. Pułku Piechoty, który się znajduje w Muzeum WP.



     

     

     

  • Historia powojenna

    16. DYWIZJA  PIECHOTY 

     Do ponownego sformowania 16. Dywizji Piechoty doszło w 1945 r. Wówczas Naczelny Dowódca WP wydał Rozkaz Nr 0156 Org. z dnia 29.06.1945 r. w którym rozkazał rozformować w Gdańsku 4. Zapasowy Pułk Piechoty i na jego bazie sformować  16. Dywizję Piechoty w składzie:

     -  Dowództwo 16. Dywizji Piechoty w Gdańsku Wrzeszczu,

     -  51. Pułk Piechoty w Gdańsku Oliwie,

     -  55. Pułk Piechoty w Gdańsku Wrzeszczu,

     -  60. Pułk Piechoty w Gdańsku Wrzeszczu,

     - 41. Pułk Artylerii w Wejherowie,

    - 20 Samodzielny Dywizjon Artylerii Przeciwpancernej w Stargardzie Gdańskim,

     - 12. Samodzielny Batalion Łączności w Gdańsku Wrzeszczu,

     -  47. Samodzielny Batalion Saperów w Gdańsku Wrzeszczu,

    - Samodzielny Pluton Samochodowy Dowództwa Dywizji Piechoty w Gdańsku Wrzeszczu,

    - Samodzielny Pluton Strzelecki Oddziału Informacji w Gdańsku Wrzeszczu.

    41. Pułk Artylerii i 20. Samodzielny Dywizjon Artylerii Przeciwpancernej zostały sformowane w Grodzisku Mazowieckim i włączone do składu 16. Dywizji Piechoty. Stan osobowy dywizji: 8.237 żołnierzy, 582 konie oraz 156 samochodów. W związku z przejściem całej organizacji wojska na etaty pokojowe, w celu usprawnienia dowodzenia jednostkami, na podstawie Rozkazu ND WP Nr 00510/Org. z dnia 5.09.1945 r. 16. Dywizję Piechoty podporządkowano Dowódcy Morskiego Okręgu Wojskowego (później przemianowanego na Pomorski Okręg Wojskowy). Po sformowaniu żołnierze przystąpili do ochrony zakładów przemysłowych przed grabieżą oraz prowadzili rozminowanie terenów, dokonywali zasiewów i zbioru plony w gospodarstwach rolnych do czasu ich zasiedlenia oraz wykonywali inne prace. Zajęcia programowe w ilości 2 godzin dziennie rozpoczęto 3 grudnia 1945 r. W pozostałym czasie cały stan osobowy dywizji (oprócz szkół podoficerskich) wykonywał prace na rzecz gospodarki narodowej. Dopiero w miarę zasiedlenia terenów jednostki w szerszym zakresie realizowany plan szkolenia w garnizonie oraz dokonywały ćwiczeń w okolicy swoich garnizonów. Dużo uwagi poświęcono w walce z analfabetyzmem. Rok 1947 był szczytowym w tej akcji. W jednostkach dywizji organizowano szereg kursów. Zajęcia byty prowadzone 3 razy w tygodniu. Rozpoczęto także intensywne przeszkolenie kadry.

    W celu wykonywania prac rolnych i ochrony obiektów w sierpniu 1945 r. 55. Pułk Piechoty został przeniesiony do Elbląga gdzie stacjonował do 1949 r.

    W 1946 r. nastąpiły zmiany postoju jednostek wojskowych:

    - w lutym 1946 r. 47. Batalion Saperów przeniesiony został do Gdańska Oliwy, ul. Polanki,

    - w lipcu 1946 r. 41. Pułk Artylerii Lekkiej zajął koszary w Gdańsku - Wrzeszczu przy ulicy Grunwaldzkiej,


    Wiosną 1949 r. 16. Dywizja Piechoty przeniesiona została do Elbląga, przeformowana na 16. Dywizję Pancerną i włączona składu 1. Korpusu Pancernego dowództwem w Gdańsku. Struktura organizacyjna Dywizji po przeformowaniu:

    Dowództwo 16. Dywizji Pancernej  (JW. 2234) w Elblągu, ul. Wojska Polskiego,

    55. Zmotoryzowany Pułk Piechoty  (JW. 3234) Braniewo, ul. Sikorskiego,

    1. Pułk Czołgów  (JW. 1745 Malbork, ul. Wojska Polskiego - przeniesiony z Modlina w maju.1949 r.

    4. Pułk Czołgów Ciężkich (JW. 1578) Elbląg, ul. Łęczycka (włączony w maju 1945 r.)
    41. Pułk Artylerii Lekkiej  (JW. 2245) Gdańsk-Wrzeszcz, ul. Grunwaldzka 190

    43. Batalion Łączności  (JW. 2330) Elbląg, ul. Saperów 24 - (formowany na bazie 43. Kompanii Łączności,

    47. Batalion Saperów  (JW. 2264) Elbląg, ul. Mazurska

    6. Batalion Rozpoznawczy  (JW. 2200) Elbląg, ul. Mazurska (sformowany od  nowa)

    42. Kompania Samochodowa  (JW .2234/II) Elbląg, ul.  Mazurska - sformowana na bazie Drużyny Samochodowej,

    Ruchomy Warsztat Naprawy Czołgów Nr 4 (JW. 2300) Elbląg, ul. Królewiecka 130 - sformowany od nowa,

    Ruchomy Warsztat Naprawy Sprzętu Artyleryjskiego Nr 5  (JW. 3704) Elbląg,  ul. Królewiecka 130. sformowany od nowa,

    Ruchomy Warsztat Naprawy Samochodów Nr 6  (JW. 3800) Elbląg, ul. Mazurska - sformowany od nowa,

    Już w pierwszych dniach czerwca 1949 r. dywizja transportami kolejowymi przegrupowała się do Drawska Pomorskiego i zajęła wyznaczone obozowisko, w rejonie Konotopu. Zapoczątkowało to rzeczywiste a zarazem owocne szkolenie wojska. Oprócz szkolenia stan osobowy Dywizji pracował przy wyrębie lasu i urządzaniu strzelnic. W latach następnych w okresie maj - wrzesień oraz dwa tygodnie w lutym dywizja szkoliła się na jednym z poligonów : w Drawsku Pomorskim, Czarnem lub Orzyszu. W czasie pobytu na poligonie w czerwcu 1950 r. w terminie do dnia 1.10.1950 r. 16. Dywizję Pancerną przeformowano na 16. Dywizję Zmechanizowaną o zmniejszonym składzie osobowym. W ramach wprowadzonych zmian sformowano:

    Lata 1952 - 1955 to okres szczególny w życiu i szkoleniu 16. Kaszubskiej Dywizji Zmechanizowanej. W tym czasie wprowadzono do jednostek sprzęt techniczny nowszej generacji, co miało duży wpływ na wyszkolenie i osiąganie wyższych stanów w gotowości bojowej. Znaczna dostawa pojazdów umożliwiała szybsze przegrupowanie jednostek dywizji. Rok 1955 r. to okres zasadniczych zmian organizacyjnych. Po powrocie ze szkolenia poligonowego w Drawsku Pomorskim 16. Dywizję Zmechanizowaną przeformowano na 16. Dywizję Pancerną.

    Struktura organizacyjna 16. Dywizji Pancernej wg stanu na 20.12.1955 r.:

    Jednostka

    nr JW

    żołnierzy

    pr. cyw.

    miejsce postoju

    - Dowództwo 16.DPanc

    22334

    89

    7

    Elbląg

    - 51. Kompania Sztabowa

    bn

    43

     

    Elbląg

    - 55. Pułk Zmechanizowany

    3234

    1.265

    16

    Braniewo

    -  1. Pułk Czołgów Średnich

    1745

    468

    10

    Elbląg

    - 58. Pułk Czołgów Średnich

    1658

    468

    10

    Elbląg

    - 30. Bat. Czołgów i Art. Pancernej

    1763

    485

    10

    Braniewo

    -  5. Szkolny Batalion Czołgów

    1596

    645

    9

    Elbląg

    - 41. Dywizjon Artylerii Haubic

    2245

    359

    4

    Gdańsk

    -  4. Dywizjon Artylerii Rakietowej

    1868

    142

    3

    Malbork

    - 43. Batalion Łączności

    2330

    227

    3

    Elbląg

    - 47. Batalion Saperów

    2264

    234

    4

    Tczew

    - 57. Batalion Medyczno-Sanitarny

    1336

    24

    24

    Braniewo

    -  6. Batalion Rozpoznawczy

    2200

    191

    5

    Sztum

    - 13. Dywizjon Art. Przeciwlotniczej

    3209

    283

    4

    Elbląg

    - 62. Bat. Samoch.-Transportowy

    1261

    94

    3

    Elbląg

    - 61.Kompania Obrony Przeciwch.

    bn

    52

     

    Elbląg

    -  4. Ruchoma Baza Rem. Czołgów

    2300

    107

    1

    Elbląg

    -  5. Ruch. Warsz.. Rem. Sprz. Art.

    3704

    17

     

    Elbląg

    -  6. Ruch. W. Napr. Samochodów

    3800

    40

     

    Elbląg

    -  Pluton Dowodzenia D-cy Artylerii

    bn

    29

     

    Elbląg

    -  16.Dywizyjny Punkt Zaopatrzenia

     

    13

     

    Elbląg

    Pułki zmechanizowane wyposażono w transportery opancerzone BTR-152. W kwietniu 1957r. dokonano zasadniczych zmian w strukturze organizacyjnej 16. Dywizji Pancernej:

    5. Szkolny Batalion Czołgów (JW. 1596) w Elblągu -  rozformowany, na bazie 30. Batalionu Czołgów i Artylerii Pancernej sformowano 14. Pułk Czołgów Średnich (JW. 1763), który w lipcu przejął kursantów z rozformowanego 5. Szkolnego Batalionu Czołgów i szkolił specjalistów czołgowych dla potrzeb dywizji. Przy 41. Dywizjonie Artylerii Haubic w Gdańsku-Wrzeszczu sformowano 42. Szkolną Baterię Artylerii o stanie osobowym 63 żołnierzy, z zadaniem szkolenia specjalistów artylerii dla potrzeb dywizji. Na bazie Plutonu Dowodzenia Szefa Artylerii sformowano w Braniewie 48. Baterię Szefa Artylerii 16.DPanc,

    6. Batalion Rozpoznawczy (JW.2200) w Sztumie rozformowano, sformowano 17. Batalion Rozpoznawczy (JW. 1596) w Elblągu,

    4. Ruchomą Bazę Remontu Czołgów przemianowano na 4. Ruchomy Warsztat Naprawy Czołgów;

    5. Dywizyjny Warsztat naprawy Sprzętu Artyleryjskiego przeformowano na  5. Dywizyjny Warsztat Uzbrojenia;

    Pozostałe jednostki przeformowano na nowe etaty. W 1957 r. wyłączono ze składu dywizji 41. Dywizjon Artylerii Haubic stacjonujący w Gdańsku a w zamian włączono:

    46. Dywizjon Artylerii Haubic (JW.3510) przeniesiony z Dziwnowa do Braniewa.

    W 1959 r. na uzbrojenie dywizji wprowadzono nowe czołgi T-54. Na bazie 1.pcz odbyło się szkolenie oficerów technicznych wojsk pancernych okręgu, a następnie kadry technicznej dywizji.

    Lata 1956 - 1989 to okres dużych przemian organizacyjnych w jednostkach 16. Dywizji Pancernej. Związane to było z systematycznym wprowadzaniem nowszego uzbrojenia i sprzętu technicznego. Do najważniejszych zadań, jakie spoczywały na dowództwach jednostek było: utrzymanie pełnej gotowości bojowej jednostek, realizowanie planów szkolenia, w tym rezerw osobowych na czas wojny, wychowanie żołnierzy i utrzymanie wysokiej dyscypliny. Zadania te były osiągane głównie dzięki ofiarnej pracy kadry zawodowej oraz dobrej organizacji szkolenia na poligonach oraz w garnizonach. Duży wpływ na osiąganie dobrych wyników w szkoleniu miała bardzo dobrze zorganizowana baza szkoleniowa w obiektach koszarowych oraz polowa przy każdej jednostce wojskowej dostosowana do programów szkolenia. To w tej Dywizji w dniu 02.08.1982 r. o godzinie 17.00 w miejscowości Piekło pierwsza załoga pokonała czołgiem Wisłę, a w ślad za nią 13 września 4 kompania z 1.Pułku Czołgów Średnich.

    Dowodem dobrego dowodzenia jednostkami oraz uzyskiwanie wysokich wyników w czasie prowadzonych kontroli przez przełożonych Dywizja była wielokrotnie wyróżniana. Między innymi:

    - W 1974 r. na zakończenie roku szkoleniowego w rozkazie Ministra Obrony Narodowej zostaje wyróżniona 16. Dywizja Pancerna oraz jej dowódca gen. bryg. Kazimierz LEŚNIAK.

    -  9 maja 1975 r. Rada Państwa nadała 16. Dywizji Pancernej Order Sztandaru Pracy I Klasy. Uroczystości  z tej okazji odbyły się w 60. Pułku Czołgów, a dekoracji sztandaru 60.pcz dokonał Wiceminister Obrony Narodowej gen. broni Eugeniusz MOLCZYK.

    -  Minister Obrony Narodowej w Dyrektywie wyróżnił 16. Dywizję Pancerną za wysoki poziom szkolenia, gotowości bojowej i dyscypliny. W Rozkazie Nr 022/Oper z dnia 26.10.1976 r. wyróżniony został dowódca 16.DPanc gen. bryg. Mieczysław DACHOWSKI.

    -  Wyróżnienia otrzymywały także jednostki 16. Dywizji Pancernej biorące udział w różnego rodzaju ćwiczeniach z wojskami.

    Oprócz programowego szkolenia stany osobowe jednostek dywizji brały czynny udział w pracach na rzecz gospodarki narodowej. Między innymi:

    - Saperzy 47. Batalionu Saperów prowadzili rozminowanie terenów w czasie których 5 saperów poniosło śmierć, udzielali pomocy w czasie klęsk żywiołowych oraz zbudowali szereg mostów na terenie kraju.

    - W swoich garnizonach, a szczególnie w Elbląga i Braniewie żołnierze w dni wolne od pracy pracowali przy odgruzowaniu miasta i przygotowaniu terenów pod zabudowę nowych osiedli.

    - Pracowali w zakładach pracy: Zamachu, Zakładach Produkcji Mebli, Zakładach Naprawy Samochodów. Technicznej Obsłudze Maszyn Rolniczych itp. oraz przy budowie Pomnika Odrodzenia.

    - W czasie zbiorów płodów rolnych żołnierze wszystkich jednostek pomagali rolnikom.

    02
    Historia powojenna
  • 03
    Historia najnowsza
    Historia najnowsza

    Nie sposób opisać w skrócie bogatej historii dywizji. Zapisane fakty i wydarzenia w poszczególnych latach stanowią tylko cząstkę życia tak dużego związku, jakim była 16. Dywizja Pancerna.

    Rok 1989 był rokiem przełomowym. Zapoczątkowane zmiany ustrojowe stały się początkiem restrukturyzacji Sił Zbrojnych RP. Zgodnie z decyzją Ministra Obrony Narodowej. 16. Dywizję Pancerną do dnia 31.12.1989 r. skadrowano z dniem 01.01.1990 r. przeformowano na 16.Dywizję Zmechanizowaną.

    W tym czasie przeformowano:

    -   1. Pułk Czołgów Średnich na 100. Pułk Zmechanizowany w Elblągu,

    - 51. Pułk Czołgów Średnich na 51 Pułk Zmechanizowany w Braniewie,

    - 55. Pułk Zmechanizowany w Braniewie przeformowano na 55. Ośrodek Materiałowo-Techniczny.

    Jednocześnie rozformowane zostały:

    60. Pułk Czołgów Średnich w Elblągu,

    48. Dywizjon Artylerii Rakietowej w Malborku,

    17. Batalion Rozpoznawczy (staje się jednostką mobilizowaną).

    W 1991 r. Minister Obrony Narodowej anulował Rozkaz z 1947 r. w sprawie nadania nazw wyróżniających

     - „Kaszubska” - 16. Dywizji Piechoty,

    - „Elbląski” - 55. Pułkowi Piechoty.

    Z dniem 01.01.1992 r. 16. Dywizja Zmechanizowaną została wyłączona z Pomorskiego Okręgu Wojskowego i podporządkowana dowódcy Warszawskiego Okręgu Wojskowego. oraz nastąpiły kolejne zmiany:

    a) W grudniu 1992 r rozformowano 4. Dywizjon Artylerii (JW. 1868)  w Malborku.

    b) Decyzją Ministra Obrony Narodowej Nr 79 z dnia 24 września 1992r. w dniu 14 listopada 1992 r.

    16. Dywizja Zmechanizowana przejęła: dziedzictwo tradycji

     - 16. Pomorskiej Dywizji Piechoty z lat 1919-1939 

    - 16. Brygady Piechoty z lat 1944-1947,

    - nazwę wyróżniającą „Pomorska”

    - oraz imię Króla Kazimierza Jagiellończyka.

    Dorocznym świętem dywizji został ustanowiony 14 września - dzień okupiony krwią poległych żołnierzy 16. Dywizji Piechoty w walce o Łowicz w 1939 roku.

    c) Przemianowano

    - 51. Pułk Zmechanizowany na 64. Pułk Zmechanizowany im. StrzelcówMurmańs

    - 47. Batalion Saperów na 16. Batalion Saperów.

    d) 27.10.1992 r. 27. Pułk Zmechanizowany 2.DZ (JW. 2198) stacjonujący w Braniewie włączony został do składu 16. Dywizji Zmechanizowanej.

    W 1993 r. po otrzymaniu nowych etatów rozpoczęto rozwijanie skadrowanych jednostek dywizji, które po przeszkoleniu wzięły udział w ćwiczeniu p.k. „KLON-93” Ćwiczenia odbyły się w dniach 16 - 19 marca z powołaniem rezerw osobowych na poligonie Orzysz w których brało udział 2.500 żołnierzy. Ćwiczenie obserwowali i jednostki wizytowali: Prezydent RP Lech WAŁĘSA, Minister Obrony Narodowej Janusz ONYSZKIEWICZ oraz przedstawiciele najwyższych władz państwowych i generalicja.

    W 1994 r. dokonano następnych zmian organizacyjnych:

    27. Pułk Zmechanizowany w Braniewie przeformowano na  9. Brygadę Kawalerii Pancernej,

    100. Pułk Zmechanizowany w Elblągu przeformowano na 14. Brygadę Zmechanizowaną,

    43. Ośrodek  Materiałowo - Techniczny w Morągu po włączeniu do składu 16. Dywizji Zmechanizowanej przeformowano na 16. Brygadę Zmechanizowaną,

    9.Ośrodek Materiałowo-Techniczny w Morągu po włączeniu do składu 16. Dywizji Zmechanizowanej przeformowano na 16. Pułk Artylerii Przeciwpancernej, na bazie rozformowanego: 43. Batalionu łączności, 32. Kompanii Dowodzenia, 48. Baterii Dowodzenia oraz Kompanii Ochrony i Regulacji Ruchu sformowano w Elblągu 16. Batalion Dowodzenia (JW. 4260),

    Jednocześnie zostały rozformowane:    

    64.  Pułk Zmechanizowany im. Strzelców Murmańskich w Braniewie;

    55. Ośrodek Materiałowo-Techniczny w Braniewie;

    61. Kompania Przeciwchemiczna w Elblągu (rozformowana 30.06.1994 r.). 

    Struktura  organizacyjna 16. Dywizji Zmechanizowanej wg stanu na 31.12.1994 r.:

              Jednostka

    Nr JW.

    Miejsce  postoju

    - Dowództwo 16. Dywizji Zmechanizowanej

    2234

    Elbląg, ul. Podchorążych

    - 14. Brygada Zmechanizowana

    1448

    Elbląg, ul. Łęczycka

    - 16. Brygada Zmechanizowana

    1475

    Morąg, Wojska Polskiego

    -  9. Brygada Kawalerii Pancernej

    2980

    Braniewo, ul. Sikorskiego

    - 16. Pułk Artylerii

    3510

    Braniewo ul. W. Polskiego

    - 16. Pułk Artylerii Przeciwpancernej

    1681

    Morąg, ul. W. Polskiego

    - 13.Pułk Przeciwlotniczy

    3209

    Elbląg, ul. Mazurska

    - 16. Batalion Dowodzenia

    4260

    Elbląg,, ul. Królewiecka

    - 18. Batalion Rozpoznawczy

    3389

    Elbląg, ul. Mazurska

    - 16. Batalion Saperów

    3730

    Tczew. ul. W. Polskiego

    - 57. Batalion Medyczny - Szpital Wojskowy

    2880

    Braniewo, ul. Sikorskiego

    - 16. Batalion Remontowy

    3751

    Elbląg, ul. Królewiecka

    - 16. Batalion Zaopatrzenia

    1261

    Elbląg, ul. Królewiecka

    W kolejnych latach szkolenie wojsk odbywało się w obiektach koszarowych oraz krótkotrwałym okresie na poligonie w Orzyszu lub Drawsku Pomorskim. Z dniem 1 stycznia 1999 r. 16. DZ ponownie weszła do składu Pomorskiego Okręgu Wojskowego.

    Po dokonanych zmianach z dniem 01.01.2002 r 16. Dywizję Zmechanizowaną włączono do składu 1. Korpusu Zmechanizowanego z dowództwem w Bydgoszczy, a po jego rozformowaniu z dniem  01.04.2004 r. podporządkowana Dowódcy Wojsk Lądowych. Z dniem 11.01.2007 r. do składu dywizji włączono:

    14. Pułk Artylerii Przeciwpancernej w Suwałkach - dotychczas podległy dowódcy Wojsk Lądowych.

    W grudniu 2007 r. został rozformowany:  16. Batalion Medyczny w Elblągu.  

    W grudniu 2008 r. rozformowano:  16. Brygadę Zmechanizowaną w Morągu.

    Kolejne zmiany organizacyjne nastąpiły w 2010 r.

    3. Batalion Rozpoznawczy w Giżycku - rozformowano,

    14. Pułk Artylerii Przeciwpancernej po przeformowaniu na 14. Dywizjon Artylerii Przeciwpancernej podporządkowano dowódcy 11. Pułku Artylerii w Węgorzewie,

     - 16. Kompanię Chemiczną w Elblągu - rozformowano.

    Klub Garnizonowy w Elblągu wyłączono z Inspektoratu Wsparcia SZ i po przeformowaniu podporządkowano Dowódcy 16.PDZ. Kolejne zmiany w składzie dywizji nastąpiły w 2011 r.  Rozformowano:

    16. Pułk Artylerii w Braniewie oraz:

    13. Pułk Przeciwlotniczy w Elblągu.

     Wyłączono ze składu 16.Dywizji Zmechanizowanej:

    16. Batalion Remontowy w Elblągu oraz

    16. Batalion Zaopatrzenia, które włączone zostały do składu 2. Regionalnej Bazy Logistycznej,

    16. Batalion Saperów mający duże zasługi w niesieniu pomocy ludności cywilnej w czasie klęsk żywiołowych został przeniesiony do Niska i podporządkowany Dowódcy 21. Brygady Strzelców Podhalańskich,

    Z rozformowanej 1. Dywizji Zmechanizowanej do składu 16. Dywizji Zmechanizowane włączono:   

    1. Brygadę Pancerną w Legionowie

    15. Batalion Saperów w Orzyszu.

    Po dokonanych zmianach organizacyjnych w 2011 r. w składzie 16. Dywizji Zmechanizowanej na dzień 01.01.2012 r. pozostały:

    16. Batalion Dowodzenia im. Ziemi Elbląskiej (JW. 4260) w Elblągu,

    1. Warszawska Brygada Pancerna im. Tadeusza Kościuszki (JW. 1230) w Wesołej,

     9. Brygada Kawalerii Pancernej im. Króla Stefana Batorego (JW. 2980) w Braniewie,

    15.Giżycka Brygada Zmechanizowana im. Zawiszy Czarnego (JW. 3797) w Giżycku z 15. Batalionem Saperów (JW. 1460) w Orzyszu,
       20. Bartoszycka Brygada Zmechanizowana im. Hetmana Wincentego Gosiewskiego (JW. 1248) w Bartoszycach.

    W związku z dokonanymi zmianami dowodzenia w Ministerstwie Obrony Narodowej i m. in. utworzenia Dowództwa Generalnego Rodzajów Sił Zbrojnych oraz na bazie rozformowanego Dowództwa Wojsk Lądowych utworzono Inspektorat Wojsk Lądowych w dniu 17.10.2013 r. do składu 16. Dywizji Zmechanizowanej włączono:

    11. Pułk Artylerii (JW. 2568) w Węgorzewie z 14. Dywizjonem Artylerii Przeciwpancernej w Suwałkach,

    15. Pułk Przeciwlotniczy (JW. 4808) w Gołdapi z 3 dywizjonem w Elblągu.

    Z dniem 01.01.2014 r. 16. Dywizja Zmechanizowana weszła w skład Inspektoratu Wojsk Lądowych.

    24 października 2017 roku Dowództwo 16 Dywizji Zmechanizowanej po 69 latach zostało przeniesione do miejscowości Białobrzegi pod Warszawą.

  • Dowódcy 16 DZ

    DOWÓDCY

    16 POMORSKIEJ DYWIZJI ZMECHANIZOWANEJ

     

     

     

     

     

     

    1919-1920 - płk Stanisław Wilhelm Skrzyński

    1920-1927 - gen. dyw. Kazimierz Ładoś 

    1927-1932 - gen. bryg. Włodzimierz Rachmistruk

    1932-1938 - gen. bryg. Kazimierz Sawicki-Sawa

    1938-1939 - płk dypl. Stanisław Świtalski

    1939-1939 - płk dypl. Zygmunt Szyszko-Bohusz 

    1944-1946 - ppłk Andrzej Stańczyk 

    1945-1945 - płk Jan Bołbat

    1946-1946 - płk dypl. Stanisław Grodzki

    1947-1947 - gen. bryg. Zygmunt Duszyński

    1948-1948 - gen. bryg. Stanisław Daniluk

    1949-1949 - płk Kazimierz Peste

    1950-1950 - płk Kazimierz Kryskow

    1951-1952 - płk Mikołaj Kuźmienko

    1952-1954 - płk Jerzy Bolszak

    1955-1955 - płk Aleksander Ligaj

    1956-1956 - płk Adam Badecki

    1957-1959 - płk Zbigniew Michalski

    1960-1962 - gen. bryg. Eugeniusz Molczyk

    1963-1968 - gen. bryg. Piotr Przyłucki

    1969-1971 - gen. bryg. Edward Łańcucki

    1971-1974 - gen. bryg. Kazimierz Leśniak

    1975-1976 - gen. bryg. Mieczysław Dachowski

    1976-1978 - płk dr Ryszard Gajda

    1978-1978 - płk dypl. Henryk Szumski

    1978-1982 - płk dypl. Władysław Kaleta

    1982-1986 - gen. bryg. Marian Sobolewski

    1986-1988 - płk dypl. Aleksander Poniewierka

    1988-1992 - płk dypl. Wojciech Kubiak

    1992-1994 - płk dypl. Ryszard Buchta

    1994-1997 - gen. bryg. Piotr Makarewicz

    1997-1998 - gen. bryg. Krzysztof Skarbowski

    1998-2001 - gen. bryg. Waldemar Skrzypczak

    2001-2002 - gen. bryg. Lech Stefaniak

    2002-2005 - gen. dyw. Krzysztof Skarbowski

    2005-2007 - gen. dyw. dr Ryszard Sorokosz

    2007-2009 - gen. dyw. Wiesław Michnowicz

    2009-2011 - gen. dyw. Bogusław Samol

    2011-2013 - gen. dyw. Janusz Bronowicz

    2013- 2016  - gen. dyw. dr Leszek Surawski

    2016 - 2019    - gen. dyw. Marek Sokołowski

    2019- ....   - gen. dyw. Krzysztof Radomski
    04
    Dowódcy 16 DZ
  • 05
    Patron 16 DZ
    Patron 16 DZ

    Kazimierz IV Andrzej Jagiellończyk, lit. Kazimieras I Andrius Jogailaitis urodził się 30 listopada 1427 roku w Krakowie, jako  najmłodszy trzeci  syn Władysława Jagiełły i jego czwartej żony, Zofii Holszańskiej. Wielki książę litewski w latach (1440–1492), król Polski w latach (1447–1492). Jeden z najaktywniejszych polskich władców, za panowania którego Korona, po wojnie trzynastoletniej na mocy pokoju toruńskiego zawartego z Zakonem Krzyżackim w 1466 r. po 158 latach odzyskała  Pomorze Gdańskie,  dolinę Wisły, Żuławy, Malbork, Elbląg Warmię oraz ziemię chełmińską i michałowską. Polska w tym okresie odzyskała dostęp do Bałtyku a dynastia Jagiellonów stała się jednym z czołowych rodów panujących w Europie. Po śmierci Jana Luksemburczyka w 1438 młody królewicz Kazimierz udał się do Czech w celu objęcia tronu. Kazimierz Jagiellończyk został wybrany na króla czeskiego przez część stanów czeskich (głównie utrakwistów), które starały się nie dopuścić do objęcia tronu praskiego przez Albrechta Habsburga. W latach 1440-1492 Kazimierz Jagiellończyk sprawował rządy na Litwie jako wielki książę litewski. W latach 1440-1441 Jagiellończyk poskromił bunt pospólstwa (tzw. "czarnych ludzi") w Smoleńsku i mianował namiestnikiem smoleńskim Andrzeja Sakowicza. Na początku rządów książę uznał autonomię w zakresie administracji i sądownictwa Żmudzi. Na mocy postanowienia Jagiellończyka Żmudź miała być traktowana na równi z województwami wileńskim i trockim.  W 1444 Jagiellończyk zażegnał spór Litwy z Mazowszem o ziemię drohicką na Podlasiu. Odkupił prawa do tej ziemi od księcia Bolesława IV mazowieckiego za 6 tysięcy kop groszy praskich, nie dopuszczając tym samym do wojny z Polską, która mogła wybuchnąć pod pretekstem obrony praw podległego jej Mazowsza. Za Jagiellończyka Wielkie Księstwo Litewskie sięgało od Bałtyku po limany dnieprowe nad Morzem Czarnym i od Podlasia po górną Wołgę.


    W latach 1444–1445 książę wspomógł zbrojnie Nowogród Wielki w wojnie z zakonem kawalerów mieczowych. 25 czerwca 1447 Kazimierz został koronowany na króla Polski w katedrze wawelskiej przez arcybiskupa gnieźnieńskiego i prymasa Polski Wincentego Kota. Pierwsze lata rządów były dla Jagiellończyka bardzo trudne Największym przeciwnikiem nowego władcy stał się wszechwładny dotąd biskup krakowski Zbigniew Oleśnicki. Aby ograniczyć wpływy polityczne Oleśnickiego w państwie, Kazimierz IV podjął starania o zapewnienie sobie kontroli nad Kościołem w Polsce W obsadzając biskupstwa ludźmi przychylnymi królowi. W kwietniu 1454 roku na zjeździe panów litewskich w Brześciu król i przedstawiciele Korony oznajmili, że wycofują się z roszczeń do Wołynia, a tym samym faza ostrych sporów polsko-litewskich została zakończona. W 1452 Kazimierz IV opanował po krótkotrwałej wojnie Oświęcim, zmuszając tamtejszego księcia Jana IV do złożenia mu 19 marca 1454 hołdu lennego. W 1456 Polska zhołdowała księstwo zatorskie. 21 lutego 1457 polski monarcha ostatecznie zakupił księstwo oświęcimskie i włączył je do Korony. Jednym z głównych zadań króla i państwa było zjednoczenie wszystkich ziem polskich, zwłaszcza zaś odebranie zakonowi Pomorza Gdańskiego. Krzyżacy nakładali wysokie cła na polskie towary i hamowali kontakty z miastami pomorskimi. Cierpiał na tym handel zagraniczny i miasta leżące nad Wisłą i Bałtykiem. Po klęsce grunwaldzkiej w 1410 i niekorzystnych traktatach pokojowych z Polską i Litwą państwo zakonne przeżywało kryzys. W 1440 powstał Związek Pruski, antykrzyżacka organizacja zrzeszająca szlachtę i mieszczaństwo Prus, które zwróciło się do polskiego władcy o przejęcie władzy. Formalnie nastąpiło to 20 marca 1454. W dwa dni później rozpoczęła się wojna pomiędzy Polską i stanami pruskimi z jednej strony a Zakonem z drugiej.

     

    6 marca 1454 Kazimierz wydał akt inkorporacji Prus do Królestwa Polskiego. W 1457 Polacy wykupili stolicę Zakonu Krzyżackiego Malbork, gdyż  Zakon zalegał z wypłatą żołdu dla załogi zamku i gdy Polacy zapłacili 190 000 florenów, zaciężni wydali zamek Polakom. Ostatecznie dzięki ogromnemu wysiłkowi finansowemu Królestwa i bogatych miast pruskich (Gdańska, Elbląga, Torunia) wynajęto armię zaciężną, której wodzem został Piotr Dunin. O losach wojny przesądziła bitwa pod Świecinem w 1462, wygrana przez polskie oddziały zaciężne pod wodzą Dunina. W 1463 flota kaperska Gdańska i Elbląga pokonała okręty krzyżackie w bitwie na Zalewie Wiślanym. W 1466 upadły Chojnice, ostatni krzyżacki punkt oporu i Zakon poprosił o pokój, który podpisano w październiku 1466 w Toruniu. Polska uzyskiwała Pomorze Gdańskie, Malbork, Elbląg, ziemię chełmińską i michałowską oraz biskupstwo warmińskie jako tzw. Prusy Królewskie. Pozostała część Prus (Prusy Zakonne) została przy Krzyżakach jako lenno Polski. Każdy nowy mistrz był zobowiązany do złożenia hołdu lennego królowi polskiemu maksymalnie sześć miesięcy po wyborze. Po 158 latach Polska odzyskała dostęp do morza i panowanie nad całym biegiem Wisły. Kazimierz IV Jagiellończyk  pozostawił Polskę w rozkwicie gospodarczym i kulturalnym umierając w 7 VI 1492 r. w Grodnie.

     

100-lecie 16 Pomorskiej Dywizji Zmechanizowanej

Z okazji dzisiejszego święta i 100-tnej rocznicy utworzenia dywizji, słowa najwyższego uznania kieruję do Was - żołnierze i pracownicy 16 Pomorskiej Dywizji Zmechanizowanej.
gen. dyw. Krzysztof Radomski