Niniejsza strona do poprawnego działania używa cookie. Więcej w polityce prywatności. Rozumiem, zamknij pasek.








Profesjonalizacja Sił Zbrojnych RP w pytaniach i odpowiedziach

| Autor: Zespół do spraw Profesjonalizacji Sił Zbrojnych RP
 
 
Profesjonalizacja Sił Zbrojnych RP to integralna część procesu ich transformacji, polegająca na rezygnacji z obowiązkowej służby wojskowej i zastąpieniu jej służbą ochotniczą przy jednoczesnej przebudowie zasadniczych dziedzin funkcjonalnych Sił Zbrojnych RP.
 
Głównym powodem profesjonalizacji są zmiany w środowisku bezpieczeństwa, którego analiza wskazuje na brak zagrożenia wojną powszechną i na pojawienie się nowych, tzw. asymetrycznych, zagrożeń i wyzwań. Do reagowania na tego typu zagrożenia konieczne są inne środki, a przede wszystkim inaczej zorganizowane siły zbrojne. Dlatego w większości krajów armie masowe, przeszkalające obywateli do tworzenia wielomilionowych zasobów rezerwistów – koniecznych do rozbudowy sił zbrojnych na czas wojny – są zastępowane armiami zawodowymi, mniejszymi, ale bardziej mobilnymi i dyspozycyjnymi.
 
Drugim ważnym powodem przechodzenia na armie zawodowe jest możliwość dokonania oszczędności finansowych. Odejście od armii z poboru skutkuje redukcją wydatków na utrzymanie stanów osobowych, a także na utrzymywanie infrastruktury i zapasów sprzętu uzbrojenia.
 
Celem profesjonalizacji Sił Zbrojnych RP jest zwiększenie możliwości wypełniania przez Siły Zbrojne konstytucyjnych funkcji oraz misji i zadań, zarówno na terenie kraju jak i poza jego granicami. Cel profesjonalizacji Sił zbrojnych w zakresie zarządzania zasobami osobowymi zostanie osiągnięty głównie poprzez zastąpienie służby obowiązkowej, ochotniczą zawodową służbą wojskową (stałą i kontraktową) oraz służbą w ramach Narodowych Sił Rezerwowych.
 
Profesjonalizacja powinna doprowadzić do zwiększenia efektywności jednostek bojowych, wsparcia i zabezpieczenia, a także ich zdolności do reagowania na zagrożenia militarne i niemilitarne, poprzez zwiększenie potencjału ekspedycyjnego tj. zdolności do przerzutu i użycia poza granicami kraju. Inne ważne czynniki zwiększenia efektywności Sił Zbrojnych to dokonanie znaczącej modernizacji technicznej i unowocześnienie systemu szkolenia.
 
 
Profesjonalizacja lub przejście na armie w pełni zawodowe jest zjawiskiem absolutnie nowatorskim w skali Europy i świata. Po raz pierwszy od czasu wprowadzenia przez rewolucję francuską armii masowej, opartej na powszechnej służbie wojskowej obywateli – co dało początek budowie podobnych armii we wszystkich krajach – odbywa się proces odwrotny. Wprawdzie wojska profesjonalne (zawodowe, zaciężne) były znane wcześniej, jednak nigdy nie były one wyłączną podstawą systemu obronnego państwa, funkcjonowały różne formy obowiązkowego udziału pewnych grup społecznych w wojnie, jak np. pospolite ruszenie, powszechna obrona miast itp. Ponadto, armie masowe są w historii nowością, funkcjonującą zaledwie dwieście lat. Dlatego też nigdy wcześniej nie miał miejsca proces przechodzenia od powszechnego obowiązku służby wojskowej do armii zawodowej.
 
Decyzja o przejściu na system uzupełniania sił zbrojnych, oparty na ochotniczej, płatnej służbie wojskowej, jest decyzją strategiczną. Przebudowane muszą być praktycznie wszystkie systemy funkcjonalne sił zbrojnych i innych składników systemu obronnego państwa. U jej podłoża leży przekonanie graniczące z pewnością, że w ciągu przynajmniej kilkunastu lat nie wystąpi zagrożenie wojną na dużą skalę. Przekonanie to wynika z analizy współczesnego środowiska bezpieczeństwa, systemu środków zaufania oraz możliwości współczesnych środków rozpoznania, pozwalających odpowiednio wcześnie wykryć zmiany w środowisku bezpieczeństwa. Profesjonalizacji towarzyszy z reguły zwiększenie nasycenia nowoczesnymi środkami pola walki, przez co następuje relatywne zwiększanie siły uderzeniowej i mobilności sił zbrojnych. Proces ten nasilił się po zakończeniu zimnej wojny i jest zaawansowany w różnych krajach w nieco innym stopniu.
 
W Polsce, analogicznie jak w innych krajach NATO, podjęte zostały działania, przystosowujące Siły Zbrojne RP do realizacji misji i zadań, zgodnych z oceną obecnych i prognozowanych zagrożeń bezpieczeństwa. Proces profesjonalizacji, ze względu na położenie geograficzne i uwarunkowania historyczne rozpoczął się później, niż w innych krajach. Sytuacja ta ma także dobre strony, ponieważ pozwala korzystać z doświadczeń innych państw.
 
W przyszłości nie można wykluczyć niekorzystnego rozwoju wydarzeń, uzasadniającego powrót do obowiązkowej służby wojskowej i powszechnej mobilizacji na części lub całym terytorium państwa. Według założeń opartych na analizie środowiska bezpieczeństwa, ewentualny konflikt zbrojny o wysokim natężeniu poprzedzony będzie rozłożonymi w czasie sygnałami o rosnącym zagrożeniu. Obserwacja takich sygnałów pozwoli przeprowadzić z wyprzedzeniem konieczne przygotowania obronne państwa. Obejmą one w razie potrzeby zwiększenie liczebności sił zbrojnych, przeszkolenie wojskowe odpowiedniej liczby obywateli oraz pozyskanie uzbrojenia i wyposażenia na potrzeby mobilizacyjnego rozwinięcia sił zbrojnych.
 
 
Proces profesjonalizacji Sił Zbrojnych RP rozpoczął się kilka lat temu. Lata 2008-2009 przeznaczone były na przygotowanie stosownych regulacji prawnych oraz dokonanie zmian organizacyjno-funkcjonalnych pozwalających na zawieszenie obowiązkowych form służby wojskowej w tym głównie zasadniczej służby wojskowej.
 
Uzawodowienie stanów osobowych nastąpiło de facto od połowy 2009 r. W dniach 2-4 grudnia 2008 r. miało miejsce ostatnie wcielenie poborowych do obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej, natomiast 30 sierpnia 2009 r. nastąpiło zwolnienie ostatnich żołnierzy z tej służby. Siły Zbrojne oparte były jednak na dotychczasowych formach służby.
 
Wdrożenie nowych, wypracowanych i zaprojektowanych form służby, uzależnione było od nowelizacji ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Nowelizacje te zostały przeprowadzone, a nowe przepisy weszły w życie z dniem 1 stycznia 2010 r.
 
Wprowadzenie profesjonalizacji stanów osobowych służby czynnej zostanie zakończone do końca 2010 r. Natomiast utworzenie Narodowych Sił Rezerwowych potrwa dłużej, ze względu m.in. na uwarunkowania finansowe. W 2010 r. planowane jest rozpoczęcie ich tworzenia. Do końca roku liczebność NSR wyniesie do 10 tys. żołnierzy, natomiast w 2011 r. nastąpi dalsza rozbudowa NSR tak, aby osiągnęły one zakładaną liczebność 20 tys. żołnierzy. W 2011 r. uruchomiona zostanie także służba przygotowawcza dla osób, które chcą rozpocząć służbę w NSR, a nie mają przeszkolenia wojskowego.
 
 
Liczebność Sił Zbrojnych RP odpowiadać będzie potrzebom obronności państwa w czasie kryzysu, zapewniając pozyskanie wystarczającej liczby ochotników o pożądanych predyspozycjach i kwalifikacjach. Zgodnie z „Programem profesjonalizacji Sił Zbrojnych Polskiej na lata 2008-2010”, uchwalonym przez Radę Ministrów w dniu 5 sierpnia 2008 r., ewidencyjnie Siły Zbrojne będą liczyć do 120 tys. żołnierzy, w tym ok. 20 tys. żołnierzy NSR. Z uwagi na uwarunkowania budżetowe, kadrowe i infrastrukturalno-organizacyjne przyjęto, że na koniec 2010 r., NSR będą liczyły do 10 tys. żołnierzy rezerwy. W roku 2011 nastąpi dalszy wzrost ich liczebności, aby na koniec tego roku osiągnąć poziom do 20 tys. żołnierzy.
 
 
Warunkiem powodzenia procesu profesjonalizacji Sił Zbrojnych było przeprowadzenie zmian legislacyjnych. Z tego punktu widzenia największe znaczenia ma zmiana przepisów następujących ustaw:
1.    Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 241, poz. 2416, z późn. zm.).
2.    Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2008 r. Nr 141, poz. 892, z późn. zm.).
3.    Ustawa z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. Nr 41, poz. 398, z późn. zm.).
4.    Ustawa z dnia 9 października 2009 r. o dyscyplinie wojskowej. (Dz. U. Nr 190, poz. 1474).
 
Regulacje prawne znowelizowanej ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej uwzględniają zniesienie obowiązku odbywania zasadniczej służby wojskowej oraz jej form zastępczych i równoważnych. Od tej pory służba wojskowa może być pełniona przez obywateli tylko na zasadach ochotniczych. Zasadnicza służba wojskowa (i formy jej równoważne) może być przywrócona tylko w warunkach zagrożenia bezpieczeństwa państwa. Przepisy ustawy obejmują ponadto nowe rodzaje ochotniczej służby wojskowej, w tym pełnionej przez żołnierzy rezerwy w ramach Narodowych Sił Rezerwowych.
 
Nowelizacja ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych spowodowała zmiany, które pozwalają m.in. na wprowadzenie kontraktowej służby wojskowej, jako nowego rodzaju zawodowej służby wojskowej, stworzenie skuteczniejszego systemu motywacyjnego, rozszerzenie możliwości służby kobiet w wojsku i uelastycznienie działalności kadrowej.
 
Nowe przepisy ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP uwzględniają prawo do zakwaterowania żołnierzy pełniących służbę wojskową w ramach nowowprowadzonych form służby wojskowej oraz wprowadzają możliwość uzyskiwania świadczenia na wynajem mieszkania na rynku cywilnym.
 
Nowa ustawa o dyscyplinie wojskowej wprowadza nową jakość w podejściu do problematyki dyscypliny wojskowej, uwzględniając warunki funkcjonowania profesjonalnych Sił Zbrojnych RP.
 
Na dzień 28 lutego proces nowelizacji ustaw został zakończony, stosowne przepisy weszły w życie z dniem 1 stycznia 2010 r. Obecnie trwa proces opracowania i wydania kilkudziesięciu aktów wykonawczych, dotyczących profesjonalizacji Sił Zbrojnych. Wejście w życie stosownych rozporządzeń zapewni możliwości funkcjonowania profesjonalnych Sił Zbrojnych i ich wykorzystania zgodnie potrzebami zapewnienia bezpieczeństwa państwa.
 
 
 

. ##paginate## .

6. Jaki system zastąpi proces rekrutacji kandydatów do służby?

Pierwszy kontakt młodych ludzi z wojskiem będzie miał miejsce podczas kwalifikacji wojskowej, wprowadzonej nowelizacją ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP, która weszła w życie 11 lutego 2009 r. Zastąpiła ona instytucję poboru.
 
Zgodnie z tymi przepisami obowiązek stawienia się do kwalifikacji wojskowej w określonym terminie i miejscu mają mężczyźni, którzy w danym roku kalendarzowym kończą dziewiętnaście lat życia. Obowiązek ten trwa do końca roku kalendarzowego, w którym osoba kończy dwadzieścia cztery lata życia. Do kwalifikacji wojskowej mogą się stawić również ochotnicy, w tym kobiety, do końca roku, w którym kończą dwadzieścia cztery lata życia, niezależnie od posiadanych kwalifikacji i wykształcenia, jeżeli ukończyli osiemnaście lat życia. Stawienie się do kwalifikacji wojskowej obejmuje stawienie się przed wójtem lub burmistrzem (prezydentem miasta), powiatową komisją lekarską oraz wojskowym komendantem uzupełnień.
 
W ramach kwalifikacji wojskowej wykonuje się czynności związane ze sprawdzeniem tożsamości, ustaleniem zdolności do czynnej służby wojskowej, wstępnym przeznaczeniem do poszczególnych form powszechnego obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, założeniem lub aktualizacją ewidencji wojskowej, wydaniem wojskowych dokumentów osobistych, przeniesieniem osób podlegających stawieniu się do kwalifikacji wojskowej do rezerwy i wydaniem na ich wniosek zaświadczeń o uregulowanym stosunku do służby wojskowej. Jednym z ważniejszych elementów kwalifikacji wojskowej jest rekrutacja do ochotniczych form służby wojskowej.
 
Niezależnie od tego prowadzona będzie ciągła rekrutacja do służby wojskowej, m.in. poprzez działania promocyjne, informację i reklamę. Ważną rolę do odegrania mają terenowe organy administracji wojskowej, w tym przede wszystkim wojskowe komendy uzupełnień.
 
 
Dla powodzenia procesu profesjonalizacji Sił Zbrojnych RP zasadnicze znaczenie ma istnienie wieloskładnikowego systemu motywacyjnego dla żołnierzy. Dlatego też, w celu terminowego uzupełnienia Sił Zbrojnych wysoko wykwalifikowanymi żołnierzami zostały wprowadzone następujące elementy motywacyjne:
-     uposażenie zależne od zajmowanego stanowiska służbowego;
-     możliwość rozwoju służbowego;
-     dodatek za długoletnią służbę wojskową;
-     dodatek specjalny za wykonywanie lotów, wychodzenie na morze, nurkowanie, wykonywanie skoków ze spadochronem, rozminowywanie terenu, pełnienie służby w warunkach szkodliwych dla zdrowia, zwalczanie terroryzmu;
-     ekwiwalent finansowy na wynajem mieszkania zróżnicowany ze względu na koszty tego wynajmu w poszczególnych garnizonach;
-     dodatek za posiadane klasy kwalifikacyjne dla podoficerów i szeregowych;
-     dodatek za rozłąkę z rodziną;
Dodatkowo żołnierze odchodzący ze służby będą objęci działaniami rekonwersyjnymi, zapewniającymi uzyskanie nowych kwalifikacji zawodowych, uzyskanie pomocy w zatrudnieniu i pomocy w zakresie doradztwa zawodowego.
 
 
Obecnie obowiązujące przepisy ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w pełni zrównały wymogi wobec mężczyzn i kobiet w zakresie dostępu do zawodowej służby wojskowej na wszystkich stanowiskach służbowych. W przepisach tej ustawy zagwarantowano kobietom pełniącym zawodową służbę wojskową szereg uprawnień wynikających między innymi z Kodeksu pracy, których uprzednio ustawa nie zawierała, a odnoszących się chociażby do macierzyństwa.
 
W tej sytuacji, już obecnie dostrzega się zwiększone zainteresowanie kobiet służbą wojskową, a jednocześnie nie istnieją przeszkody utrudniające im przyjęcie do służby.
 
 
Obowiązek odbywania zasadniczej służby wojskowej został zniesiony z dniem 1 stycznia 2010 r. na mocy ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 161 poz. 1278). Służba ta i formy jej równoważne może być przywrócona tylko w warunkach zagrożenia bezpieczeństwa państwa.
 
 
Profesjonalizacja będzie oznaczała oparcie uzupełnienia Sił Zbrojnych o dobrowolne (ochotnicze) zgłaszanie się obywateli do odbycia służby wojskowej, pełnionej za wynagrodzeniem. Rodzaje służby wojskowej są następujące: zawodowa służba wojskowa (w skład której wchodzi służba stała i służba kontraktowa), służba kandydacka, służba przygotowawcza oraz służba w NSR. W ramach służby w NSR, żołnierze rezerwy odbywać będą dwa rodzaje czynnej służby wojskowej: ćwiczenia wojskowe oraz służbę okresową.
 

. ##paginate## .

 
 
 
Żołnierze zawodowi pełnią czynną służbę wojskową jako służbę stałą albo służbę kontraktową. Powołanie do zawodowej służby wojskowej następuje:
1)    do służby stałej na czas nieokreślony, w korpusach oficerów zawodowych i podoficerów zawodowych;
2)    do służby kontraktowej na czas określony w kontrakcie, we wszystkich korpusach kadry.
Żołnierzem zawodowym może być osoba mająca obywatelstwo polskie, o nieposzlakowanej opinii, której wierność dla Rzeczypospolitej Polskiej nie budzi wątpliwości, posiadająca odpowiednie kwalifikacje oraz zdolność fizyczną i psychiczną do pełnienia zawodowej służby wojskowej.
 
Do służby stałej w korpusie oficerów zawodowych powołuje się żołnierza służby kandydackiej mianowanego na stopień wojskowy podporucznika (podporucznika marynarki), po ukończeniu studiów w uczelni wojskowej. Do służby stałej można także powołać:
1. W korpusie oficerów zawodowych:
1) oficera służby kontraktowej, który ma stopień wojskowy równy lub bezpośrednio niższy od stopnia etatowego stanowiska służbowego na jakie ma być wyznaczony po powołaniu do służby stałej oraz bardzo dobrą ocenę w ostatniej opinii służbowej,
2) oficera rezerwy, który spełnia łącznie następujące warunki: posiada dyplom ukończenia studiów wyższych, stopień wojskowy równy lub bezpośrednio niższy od stopnia etatowego stanowiska służbowego na jakie ma być wyznaczony po powołaniu do zawodowej służby wojskowej oraz pełnił, przed zwolnieniem ze służby i przeniesieniem do rezerwy, stałą lub kontraktową zawodową służbę wojskową;
 
2. W korpusie podoficerów zawodowych:
1) podoficera służby kontraktowej, który posiada stopień wojskowy równy lub bezpośrednio niższy od stopnia etatowego stanowiska służbowego, na jakie ma być wyznaczony po powołaniu do służby stałej, oraz bardzo dobrą ocenę w ostatniej opinii służbowej,
2) podoficera rezerwy, który spełnia łącznie następujące warunki: ukończył szkołę średnią, posiada stopień wojskowy równy lub bezpośrednio niższy od stopnia etatowego stanowiska służbowego na jakie ma być wyznaczony po powołaniu do zawodowej służby wojskowej oraz pełnił, przed zwolnieniem ze służby i przeniesieniem do rezerwy, stałą lub kontraktową zawodową służbę wojskową.
Do służby kontraktowej powołuje się:
1)    w korpusie oficerów zawodowych żołnierza służby kandydackiej, posiadającego dyplom ukończenia studiów wyższych, mianowanego na stopień wojskowy podporucznika (podporucznika marynarki), po ukończeniu szkolenia w uczelni wojskowej;
2)    w korpusie podoficerów zawodowych żołnierza służby kandydackiej, który ukończył szkołę średnią i został mianowany na stopień wojskowy kaprala (mata), po ukończeniu przez niego nauki w szkole podoficerskiej;
3)    w korpusie szeregowych zawodowych żołnierza służby kandydackiej, który ukończył gimnazjum i odbył szkolenie wojskowe w ośrodku szkolenia.
2. Do służby kontraktowej można powołać:
1)    w korpusie oficerów zawodowych oficera rezerwy, który posiada dyplom ukończenia studiów wyższych oraz stopień wojskowy równy lub bezpośrednio niższy od stopnia etatowego stanowiska służbowego, na jakie ma być wyznaczony po powołaniu do służby;
2)    w korpusie podoficerów zawodowych podoficera rezerwy, który ukończył szkołę średnią oraz posiada stopień wojskowy równy lub bezpośrednio niższy od stopnia etatowego stanowiska służbowego na jakie ma być wyznaczony po powołaniu do zawodowej służby wojskowej;
3)    w korpusie szeregowych zawodowych żołnierza rezerwy, który odbył czynną służbę wojskową oraz ukończył co najmniej gimnazjum i posiada przygotowanie zawodowe lub kwalifikacje albo umiejętności przydatne w korpusie osobowym, w jakim ma pełnić służbę wojskową, oraz stopień wojskowy równy lub bezpośrednio niższy od stopnia etatowego stanowiska służbowego, na jakie ma być wyznaczony po powołaniu do zawodowej służby wojskowej.
 
Stosunek służbowy żołnierza służby stałej powstaje w drodze powołania na podstawie dobrowolnego zgłoszenia się do tej służby, natomiast stosunek służbowy żołnierza służby kontraktowej w drodze powołania na podstawie kontraktu zawartego między osobą, która dobrowolnie zgłosiła się do tej służby, a właściwym organem.
 
Nabór do zawodowej służby wojskowej spośród osób niemających odpowiedniego przeszkolenia wojskowego odbywa się poprzez odbycie służby kandydackiej.
 
Do służby kandydackiej może być powołana osoba niekarana sądownie, posiadająca obywatelstwo polskie, zdolność fizyczną i psychiczną do zawodowej służby wojskowej, wiek osiemnaście lat i wykształcenie wymagane do przyjęcia do uczelni wojskowej, szkoły podoficerskiej lub ośrodka szkolenia.
 
 
Uregulowany stosunek do służby wojskowej będą mieć wszystkie osoby, które dopełniły obowiązku stawienia się do kwalifikacji wojskowej.
 
W ramach kwalifikacji wojskowej wykonuje się czynności związane ze sprawdzeniem tożsamości, ustaleniem zdolności do czynnej służby wojskowej, wstępnym przeznaczeniem do poszczególnych form powszechnego obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, założeniem lub aktualizacją ewidencji wojskowej, wydaniem wojskowych dokumentów osobistych, przeniesieniem osób podlegających stawieniu się do kwalifikacji wojskowej do rezerwy i wydaniem na ich wniosek zaświadczeń o uregulowanym stosunku do służby wojskowej.
 
 
Żołnierzami rezerwy są osoby, które złożyły przysięgę wojskową i zostały przeniesione do rezerwy po zwolnieniu z czynnej służby wojskowej, w tym z zawodowej służby wojskowej lub ze służby kandydackiej, jeżeli w dalszym ciągu podlegają obowiązkowi służby wojskowej. Uprawniony do przenoszenia do rezerwy i nadawania tytułu żołnierza rezerwy jest dowódca jednostki wojskowej lub wojskowy komendant uzupełnień.
 
Żołnierzami rezerwy nie mogą więc być osoby, które nie odbyły służby wojskowej w jakiejkolwiek formie i nie złożyły przysięgi wojskowej.
Tytuł żołnierza rezerwy zachowały osoby posiadające dotychczas ten tytułu, pomimo, że nie pełniły lub nie odbywały wcześniej jakiegokolwiek rodzaju czynnej służby wojskowej. Osoby te będą jednak dalej traktowane w zakresie obowiązku służby wojskowej jak osoby „przeniesione do rezerwy niebędące żołnierzami rezerwy”.
 
 
W związku z nową definicją ustawową żołnierza rezerwy (byłego żołnierza w czynnej służbie wojskowej) nastąpiło ograniczenie w nadawaniu pierwszego stopnia wojskowego. Stopień wojskowy szeregowego otrzymują bez szczególnego nadania osoby powołane po raz pierwszy do czynnej służby wojskowej, z dniem stawienia się do tej służby. Oznacza to, że stopnia wojskowego szeregowego nie można nadać osobie nieodbywającej służby wojskowej, tak jak to było kiedyś, mimo, że osoba ta przenoszona jest do rezerwy i ma uregulowany stosunek do służby wojskowej.
 
Osoby, które na podstawie przepisów ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP, w jej dotychczasowym brzmieniu, otrzymały stopień wojskowy szeregowego (marynarza) zachowują go do czasu mianowania na wyższy stopień wojskowy.
 

. ##paginate## .

 
 
Narodowe Siły Rezerwowe (NSR) tworzą żołnierze rezerwy, którym nadano przydziały kryzysowe. Jest to wyselekcjonowany zasób żołnierzy rezerwy, posiadających przydziały kryzysowe na określone stanowiska służbowe w jednostkach wojskowych, nadane w wyniku ochotniczo zawartych kontraktów na pełnienie służby wojskowej w rezerwie i pozostających w dyspozycji do wykorzystania w przypadku realnych zagrożeń militarnych i niemilitarnych, zarówno w kraju, jak i poza granicami państwa.

NSR nie stanowią oddzielnego, wyodrębnionego organizacyjnie komponentu Sił Zbrojnych RP. Oznaczają sposób uzupełniania części etatowych stanowisk poszczególnych jednostek wojskowych. O wskazaniu stanowisk służbowych na potrzeby NSR i ich obsadzie decydować będą dowódcy jednostek wojskowych.

 
 
Przeznaczenie NSR wynika z ich definicji, zawartej w ustawie o powszechnym obowiązku obrony RP. Żołnierze rezerwy na przydziałach kryzysowych, z uwagi na dyspozycję do okresowego pełnienia służby czynnej w razie potrzeby, stanowią wzmocnienie potencjału jednostek wojskowych w przypadkach uzasadnionych potrzebami obrony państwa, potrzebami Sił Zbrojnych RP lub zarządzania kryzysowego.
 
Zadaniem NSR, tak jak i całych Sił Zbrojnych RP, jest zapewnienie suwerenności i niepodległości Narodu Polskiego oraz jego bezpieczeństwa i pokoju. Siły Zbrojne mogą także brać udział w zwalczaniu klęsk żywiołowych i likwidacji ich skutków, działaniach antyterrorystycznych i z zakresu ochrony mienia, akcjach poszukiwawczych oraz ratowania lub ochrony zdrowia i życia ludzkiego, oczyszczaniu terenów z materiałów wybuchowych i niebezpiecznych pochodzenia wojskowego oraz ich unieszkodliwianiu, a także w realizacji zadań z zakresu zarządzania kryzysowego. Ponadto NSR służyć będą uzupełnieniu stanowisk służbowych występujących w strukturach polskich kontyngentów wojskowych poza granicami państwa.
 
 
„Zasoby osobowe na potrzeby Narodowych Sił Rezerwowych” to zaplecze rezerwowe Sił Zbrojnych RP. Tworzą je osoby podlegające obowiązkowi służby wojskowej będące żołnierzami rezerwy i zdolne do czynnej służby wojskowej, w tym do zawodowej służby wojskowej, do końca roku kalendarzowego, w którym kończą pięćdziesiąt lat życia, a posiadające stopień podoficerski lub oficerski sześćdziesiąt lat życia.
 
18. Jakie warunki powinien spełniać kandydat do przyjęcia obowiązków w ramach NSR?
 
Kandydat do przyjęcia obowiązków w ramach NSR powinien spełniać ogólne wymagania dotyczące osób powoływanych do czynnej służby wojskowej: polskie obywatelstwo, odpowiedni wiek życia oraz zdolność fizyczną i psychiczną do pełnienia czynnej służby wojskowej. Powinna to być osoba będąca żołnierzem rezerwy, która pełniła wcześniej czynną służbę wojskową.
 
Do nadania przydziału kryzysowego żołnierzowi rezerwy konieczne jest uprzednie zawarcie kontraktu na wykonywanie obowiązków w ramach NSR. Kontrakt może być zawarty wyłącznie z żołnierzem rezerwy, który ochotniczo zgłosił się do jego zawarcia, a ponadto spełnia – oprócz wyżej wymienionych – łącznie następujące warunki:
 
1) posiada orzeczenie wojskowej pracowni psychologicznej w zakresie braku przeciwwskazań do pełnienia czynnej służby wojskowej;
2) nie był przeznaczony do służby zastępczej;
3) nie był karany za przestępstwo umyślne;
4) posiada wykształcenie co najmniej gimnazjalne przewidziane dla stanowisk przeznaczonych dla szeregowych lub co najmniej średnie przewidziane dla stanowisk przeznaczonych dla podoficerów albo wyższe przewidziane dla stanowisk przeznaczonych dla oficerów;
5) posiada przygotowanie zawodowe oraz kwalifikacje i umiejętności przydatne w służbie wojskowej;
6) zaliczył z oceną pozytywną sprawdzian z wychowania fizycznego zorganizowany przez dowódcę jednostki wojskowej;
7) pełnił służbę przygotowawczą i zdał egzamin na jej zakończenie, w przypadku żołnierza rezerwy, który wcześniej nie odbywał czynnej służby wojskowej.
 
Zawarcie kontraktu może być również uzależnione od posiadania przez żołnierza rezerwy:
1) orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej o jego zdolności do pełnienia służby poza granicami państwa;
2) poświadczenia bezpieczeństwa.
 
 
W celu stworzenia zachęt do podejmowania służby w NSR wprowadzono system motywacyjny dla żołnierzy rezerwy posiadających nadane przydziały kryzysowe, obejmujący zarówno uprawnienia o charakterze społeczno-ekonomicznym, jak też edukacyjnym i prestiżowym. Tak więc, przysługuje im prawo do wynagrodzenia za czas ćwiczeń i okresowej służby wojskowej, prawo do zwrotu kosztów dojazdów z miejsca zamieszkania do miejsca pełnienia czynnej służby wojskowej i z powrotem oraz inne świadczenia finansowe. Okres urlopu bezpłatnego udzielonego przez pracodawcę jest wliczany do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze.
 
Żołnierzowi NSR przysługuje możliwość dofinansowania kosztów studiów lub nauki albo stażu, kursu lub specjalizacji, zwłaszcza w specjalnościach wojskowych wymagających podwyższonych kwalifikacji. Ponadto przysługuje mu prawo do odznaczeń, wyróżnień i nagród, wystąpień publicznych oraz udziału w uroczystościach państwowych, wojskowych i lokalnych w mundurze, używania tytułu honorowego nadanego w drodze wyróżnienia, korzystania z pierwszeństwa w zatrudnieniu w urzędach administracji publicznej na stanowiskach związanych z obronnością kraju, bezpłatne wyżywienie lub równoważnik pieniężny w określonych okolicznościach, bezpłatne zakwaterowanie zbiorowe, umundurowanie i wyekwipowanie wojskowe w naturze lub równoważnik pieniężny, oznaki i odznaki przewidziane dla żołnierzy Narodowych Sił Rezerwowych, bezpłatne badania profilaktyczne, szczepienia profilaktyczne i turnusy leczniczo-profilaktyczne w czasie pełnienia okresowej służby wojskowej.
 
Szczegółowe zasady przyznawania tych uprawnień zostały określone w rozporządzeniu wydanym przez Radę Ministrów.
 

. ##paginate## .

 
 
Kobiety mogą przyjąć obowiązki w ramach NSR na zasadach ogólnych. O przyjęciu decydują ich kwalifikacje i potrzeby Sił Zbrojnych RP. Warunkiem koniecznym jest uprzednie pełnienie czynnej służby wojskowej i przeniesienie do rezerwy.
 
W związku z tym, w razie chęci wstąpienia kobiet do NSR, konieczne będzie wcześniejsze stawienie się ich do kwalifikacji wojskowej w trybie ochotniczym i pełnienie służby przygotowawczej.
 
 
Dowódca jednostki wojskowej jest właściwy do zawarcia kontraktu z żołnierzem rezerwy na wykonywanie obowiązków w ramach NSR. Do niego należy decyzja o przyjęciu żołnierza rezerwy na stanowisko służbowe w ramach NSR w dowodzonej przez niego jednostce wojskowej. W tym celu opiniuje i weryfikuje kandydata, prowadzi z nim rozmowę kwalifikacyjną, przeprowadza egzamin z wychowania fizycznego, sprawdza jego przydatność i kwalifikacje. W razie potrzeby, przed zawarciem kontraktu, może wystąpić z wnioskiem o wydanie przez odpowiedni organ poświadczenia bezpieczeństwa.
 
 
Wojskowy komendant uzupełnień jest właściwy do przyjęcia wniosku żołnierza rezerwy o zawarcie kontraktu na wykonywanie obowiązków w ramach NSR i skierowania go do dowódcy jednostki wojskowej, w której ma być nadany przydział kryzysowy. Przed zawarciem kontraktu może wystąpić z wnioskiem o wydanie przez odpowiedni organ poświadczenia bezpieczeństwa dla żołnierza rezerwy. Kieruje też kandydata do służby w NSR do wojskowej komisji lekarskiej i pracowni psychologicznej. Wojskowy komendant uzupełnień nadaje oraz unieważnia przydziały kryzysowe, działając w porozumieniu z dowódcą jednostki wojskowej.
 
 
Żołnierze rezerwy w ramach NSR będą odbywać ćwiczenia wojskowe oraz pełnić okresową służbę wojskową.
 
 
W znowelizowanych przepisach ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP określono rodzaje ćwiczeń wojskowych ze względu na okres ich trwania oraz zakres odbywania. Ćwiczenia wojskowe odbywane będą jako: jednodniowe, krótkotrwałe (trwające nieprzerwanie do trzydziestu dni), długotrwałe (trwające nieprzerwanie do dziewięćdziesięciu dni) oraz rotacyjne, trwające łącznie do trzydziestu dni i odbywane z przerwami w określonych dniach w ciągu danego roku kalendarzowego. Te ostatnie są nowym rodzajem ćwiczeń, przewidzianym dla żołnierzy posiadających nadane przydziały kryzysowe, tj. NSR.
 
Żołnierze rezerwy tworzący NSR oprócz ćwiczeń rotacyjnych odbywać będą ćwiczenia wojskowe w trybie natychmiastowego stawiennictwa. Ponadto w okresie obowiązywania przydziału kryzysowego odbywać oni mogą ćwiczenia wojskowe krótkotrwałe, a na ich wniosek lub za ich zgodą dodatkowo inne ćwiczenia wojskowe krótkotrwałe i długotrwałe, jeżeli takie będą potrzeby Sił Zbrojnych RP.
 
Pozostali żołnierze rezerwy, stanowiący zasoby osobowe na potrzeby NSR, będą mogli odbywać ćwiczenia wojskowe tylko w trybie ochotniczym (w tym na potrzeby zawarcia kontraktu w celu nadania przydziału kryzysowego). W trybie ochotniczym ćwiczenia wojskowe będą mogły również odbywać inne osoby, jeżeli takie będą potrzeby Sił Zbrojnych RP.
 
Jednocześnie Rada Ministrów jest upoważniona, w przypadkach uzasadnionych potrzebami obrony państwa lub potrzebami Sił Zbrojnych RP, a także w okresie trwania obowiązku odbywania zasadniczej służby wojskowej oraz przeszkolenia wojskowego, do wprowadzania, w drodze rozporządzenia, obowiązku odbywania ćwiczeń wojskowych przez żołnierzy rezerwy i inne osoby mające uregulowany stosunek do służby wojskowej.
 
 
Ćwiczenia wojskowe rotacyjne przeznaczone są dla celów szkoleniowych, podtrzymania więzi żołnierza rezerwy z jednostką wojskową, praktycznego wykonywania zadań na stanowiskach służbowych, zgrywania pododdziałów i przygotowania do okresowej służby wojskowej.
 
Ćwiczenia te będą trwały łącznie do 30 dni i będą odbywane z przerwami w określonych dniach w ciągu danego roku kalendarzowego. Dni, w których odbywane będą ćwiczenia wojskowe rotacyjne, ustala – w formie zbiorowego wykazu – dowódca jednostki wojskowej, do której żołnierze rezerwy posiadają nadane przydziały kryzysowe. Wykaz sporządza się nie później niż na 30 dni przed upływem roku kalendarzowego poprzedzającego rok kalendarzowy, w którym będą odbywane ćwiczenia i zapoznaje się z nim żołnierzy rezerwy, a wyciąg z tych wykazów przesyła wojskowemu komendantowi uzupełnień w celu powołania tych żołnierzy na ćwiczenia wojskowe. Wykaz można zmieniać tylko za zgodą żołnierza rezerwy. Wyciąg z wykazu dołącza się do karty powołania.
 
 

. ##paginate## .

 
 
 
Okresową służbę wojskową pełni się w przypadkach uzasadnionych potrzebami obrony państwa, potrzebami Sił Zbrojnych RP lub zarządzania kryzysowego, zwalczania klęsk żywiołowych i likwidacji ich skutków, działań antyterrorystycznych, ochrony mienia, akcji poszukiwawczych oraz ratowania lub ochrony zdrowia i życia ludzkiego, oczyszczania terenów z materiałów wybuchowych i niebezpiecznych pochodzenia wojskowego oraz ich unieszkodliwiania, a także wykonywania zadań przez Siły Zbrojne poza granicami państwa. Okresową służbę wojskową mogą pełnić wyłącznie żołnierze NSR. Powołanie do okresowej służby wojskowej może nastąpić w trybie „normalnym” lub w trybie natychmiastowego stawiennictwa.
 
 
Żołnierz rezerwy w ramach NSR może zostać wyznaczony lub skierowany do pełnienia czynnej służby wojskowej poza granicami państwa. Pełnienie tej służby może nastąpić w ramach okresowej służby wojskowej. Zobowiązanie żołnierza rezerwy do pełnienia służby poza granicami państwa, wyrażone w podpisanym kontrakcie na podjęcie obowiązków w ramach NSR, stanowi jednocześnie spełnienie wymogu uzyskania jego pisemnej zgody na pełnienie tej służby, o której mowa w ustawie o zasadach użycia lub pobytu Sił Zbrojnych RP, poza granicami państwa.
 
 
Przydział kryzysowy ma charakter stosunku admnistracyjno-prawnego. Z tego względu do nadania przydziału kryzysowego uprawniony jest wyłącznie organ administracji publicznej, którym jest wojskowy komendant uzupełnień. Nadanie przydziału kryzysowego następuje w formie karty przydziału kryzysowego, stanowiącej decyzję administracyjną. Postępowanie w sprawie nadania przydziału kryzysowego jest dwuinstancyjne i podlega kontroli sądowo-administracyjnej sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne.
 
Przydziały kryzysowe mogą być nadawane żołnierzom rezerwy w czasie pokoju na stanowiska służbowe, które są określone w etacie jednostki wojskowej. Warunkiem nadania przydziału kryzysowego jest zawarcie kontraktu na wykonywanie obowiązków w ramach Narodowych Sił Rezerwowych między żołnierzem rezerwy a dowódcą jednostki wojskowej, w której ma być nadany ten przydział.
 
 
Przydział kryzysowy można nadać na okres od 2 do 6 lat, z możliwością jego ponownego nadania, jednak na łączny okres nie dłuższy, niż 15 lat.
 
W przepisach określono tryb nadawania i unieważniania przydziałów kryzysowych oraz przypadki uzasadniające unieważnienie tych przydziałów.
 
Unieważnienie przydziału kryzysowego żołnierzowi rezerwy następuje w sposób obligatoryjny w przypadku:
1) zrzeczenia się obywatelstwa polskiego;
2) osiągnięcia wieku 60 lat, a w przypadku szeregowych 50 lat życia;
3) wybrania na posła, w tym do Parlamentu Europejskiego, senatora, na kierownicze stanowisko państwowe oraz do organów wykonawczych samorządu terytorialnego;
4) niezdolności do czynnej służby wojskowej;
5) utraty stopnia wojskowego albo degradacji;
6) zwolnienia z okresowej służby wojskowej w wyniku prawomocnego orzeczenia kary dyscyplinarnej usunięcia z tej służby;
7) skazania prawomocnym wyrokiem na karę pozbawienia wolności albo karę aresztu wojskowego, bez warunkowego zawieszenia jej wykonania, a także prawomocnego orzeczenia środka karnego pozbawienia praw publicznych;
8) powołania do zawodowej służby wojskowej lub przyjęcia do służby wojskowej w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego;
9) niewyrażenia przez żołnierza rezerwy zgody na zmianę przydziału kryzysowego w przypadku rozformowania jednostki wojskowej lub skreślenia stanowiska służbowego.
 
Unieważnienie przydziału kryzysowego żołnierzowi rezerwy może nastąpić także w przypadku:
1) odmowy przyjęcia skierowania do wojskowej komisji lekarskiej lub wojskowej pracowni psychologicznej, niezgłoszenia się do tej komisji lub pracowni w określonym terminie i miejscu albo niepoddania się badaniom, do których żołnierz rezerwy został zobowiązany przez tę komisję lub pracownię;
2) odmowy przyjęcia lub nieodebrania karty powołania albo niestawienia się, w przypadku powołania do czynnej służby wojskowej, w określonym terminie i miejscu do odbycia ćwiczeń wojskowych lub okresowej służby wojskowej;
3) skazania prawomocnym wyrokiem na karę pozbawienia wolności albo karę aresztu wojskowego, z warunkowym zawieszeniem wykonania tej kary;
4) odmowy wydania lub cofnięcia żołnierzowi rezerwy wymaganego poświadczenia bezpieczeństwa;
5) w przypadku rozformowania jednostki wojskowej lub skreślenia stanowiska służbowego, jeżeli brak jest możliwości zmiany przydziału kryzysowego;
6) wniosku żołnierza rezerwy, uzasadnionego szczególnie ważnymi względami osobistymi lub rodzinnymi.
 
 

. ##paginate## .

 
 
 
Pracodawcom zatrudniającym żołnierzy rezerwy posiadających nadane przydziały kryzysowe przyznano określone świadczenia finansowe, rekompensujące koszty poniesione przez nich z tytułu utrudnień związanych z powołaniem żołnierza rezerwy na ćwiczenia lub do służby okresowej.
 
Pracodawcom przysługiwać będzie świadczenie pieniężne za okres odbywania ćwiczeń wojskowych lub pełnienia okresowej służby wojskowej przez żołnierza. Świadczenie to obejmie wyłącznie rekompensatę kosztów, bez kwot wynagrodzenia, poniesionych przez pracodawcę z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę na czas określony nowego pracownika w celu zastępstwa żołnierza rezerwy w czasie pełnienia przez niego czynnej służby wojskowej lub z tytułu powierzenia tego zastępstwa innemu pracownikowi, a także wypłaty żołnierzowi rezerwy odprawy przed jego powołaniem po raz pierwszy do okresowej służby wojskowej.
 
Świadczenie wypłacane będzie na udokumentowany wniosek pracodawcy. Kwotę świadczenia ustali szef wojewódzkiego sztabu wojskowego. Odmowa wypłaty świadczenia lub ustalenie kwoty niższej, niż wskazana we wniosku pracodawcy, nastąpi w drodze decyzji administracyjnej.
 
Kwota świadczenia za każdy dzień odbywania ćwiczeń wojskowych lub pełnienia okresowej służby wojskowej przez żołnierza rezerwy nie może być wyższa od 1/30 dwuipółkrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw.
 
 
Szczególne uprawnienia emerytalne przysługują tylko żołnierzom rezerwy posiadającym wojskowe uprawnienia emerytalne (byłym żołnierzom zawodowym).
 
Okres pełnienia czynnej służby wojskowej w ramach NSR dolicza się, na wniosek żołnierza rezerwy do wysługi emerytalnej. Emerytura żołnierza wzrasta o wskaźnik 2,6% dotychczasowej podstawy jej wymiaru za każdy rok pełnienia czynnej służby wojskowej, a jeżeli okres ten był krótszy niż rok, to wskaźnik ten przelicza się proporcjonalnie za każdy dzień tej służby.
 
Ustalenie wysokości emerytury przez doliczenie nieuwzględnionych dotychczas w wymiarze świadczenia okresów następuje na wniosek zgłoszony nie wcześniej, niż po zakończeniu kwartału kalendarzowego, w którym nastąpiło zwolnienie żołnierza z czynnej służby wojskowej.
 
 
Żołnierzom rezerwy, posiadającym nadane przydziały kryzysowe, przysługuje uposażenie za czas udziału w ćwiczeniach i okres pełnienia służby okresowej. Zasady wypłacania uposażenia za okres ćwiczeń reguluje ustawa z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy niezawodowych (Dz. U. z 2002 r. Nr 76, poz. 693, z późn. zm.). Żołnierzom rezerwy pełniącym okresową służbę wojskową przysługują, odpowiednio do posiadanego stopnia wojskowego, uprawnienia żołnierzy pełniących kontraktową zawodową służbę wojskową.
 
Niezależnie od uprawnień wynikających z odbywania ćwiczeń wojskowych i pełnienia okresowej służby wojskowej, jeżeli wynagrodzenie żołnierza rezerwy z tytułu stosunku pracy jest wyższe niż uposażenie zasadnicze otrzymywane w czasie pełnienia okresowej służby wojskowej, przysługuje mu w tym czasie rekompensata finansowa w wysokości różnicy między tym wynagrodzeniem i uposażeniem. Podobne świadczenie przysługuje żołnierzom odbywającym ćwiczenia wojskowe.
 
 
Służba przygotowawcza adresowana jest do osób przeniesionych do rezerwy, w tym żołnierzy rezerwy, którzy dotychczas nie odbywali czynnej służby wojskowej oraz ochotników, którzy zgłoszą się do jej odbycia i nie podlegają obowiązkowi odbycia zasadniczej służby wojskowej (art. 55 ust. 1 pkt 2). Służba przygotowawcza jest formą przygotowania wojskowego osób zgłaszających chęć służby w NSR. Inaczej, służbę przygotowawczą mogą pełnić ochotnicy posiadający uregulowany stosunek do służby wojskowej, a także inne osoby niepodlegające obowiązkowi odbycia zasadniczej służby wojskowej lub przeszkolenia wojskowego, na ich wniosek lub za ich zgodą. Służby przygotowawczej nie pełni się w okresie trwania obowiązku odbywania zasadniczej służby wojskowej oraz przeszkolenia wojskowego. Stosunek służbowy służby przygotowawczej powstaje w drodze powołania, na podstawie dobrowolnego zgłoszenia się do tej służby. 
 
Do służby przygotowawczej może być powołana osoba niekarana za przestępstwo umyślne, posiadająca obywatelstwo polskie, odpowiednią zdolność fizyczną i psychiczną do pełnienia czynnej służby wojskowej, wiek osiemnastu lat i wykształcenie:
1) wyższe, w przypadku kształcenia na potrzeby korpusu oficerów;
2) co najmniej średnie, w przypadku kształcenia na potrzeby korpusu podoficerów;
3) co najmniej gimnazjalne, w przypadku kształcenia na potrzeby korpusu szeregowych.
 
Czas trwania służby przygotowawczej wynosi:
1) dla żołnierza kształcącego się na oficera – do sześciu miesięcy;
2) dla żołnierza kształcącego się na podoficera – do pięciu miesięcy;
3) dla żołnierza kształcącego się na szeregowego – do czterech miesięcy.
 
 
Służba przygotowawcza może być pełniona w kilku okresach przez studentów uczelni wyższych, w czasie letnich przerw wakacyjnych.
 
Szczegółowe warunki, terminy powoływania do służby przygotowawczej, w tym wzór wniosku i dokumenty składane o powołanie do tej służby oraz przypadki i terminy zwalniania z tej służby, przebieg służby przygotowawczej i czas trwania kształcenia określa rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej