Niniejsza strona do poprawnego działania używa cookie. Więcej w polityce prywatności. Rozumiem, zamknij pasek.

POLISH ARMED FORCES
A A A A A



76. ROCZNICA BOJU POD ZABORECZNEM I RÓŻĄ

| Autor:

1 lutego 1943 roku miała miejsce bitwa pod Zaborcznem, stoczona przez oddział Batalionów Chłopskich z Niemcami w trakcie tzw. powstania zamojskiego. W wyniku zwycięstwa Polaków Niemcy na pół roku zaprzestali wysiedleń lokalnej ludności.

Pod wpływem zdecydowanych działań zbrojnych polskich organizacji konspiracyjnych na Zamojszczyźnie w grudniu 1942 r. [1] i styczniu 1943 r., Niemcy zaprzestali akcji przesiedleńczo-osadniczej[2], a ich uwaga została skierowana na likwidację ruchu partyzanckiego. Pod kryptonimem „Sonderaktion” Niemcy zorganizowali kolejną akcję, podczas której zamierzyli rozprawić się z zapleczem ruchu konspiracyjnego, a to oznaczało kolejną pacyfikację wsi. Niemieckie siły policyjne wsparte wojskiem liczyły ok. 2000 ludzi. Okupant zamierzał rozpocząć działania od gminy Krynice, gdzie schronili się uchodźcy wysiedleni ze wsi powiatu zamojskiego i hrubieszowskiego.

Dysponując informacjami o planowanych niemieckich działaniach przeciwpartyzanckich, kierownictwo ruchu ludowego z obwodu tomaszowskiego podjęło decyzję o zaatakowaniu sił pacyfikacyjnych w rejonie Zaboreczna. Po ewakuacji ludności z tej i okolicznych miejscowości, dowódca obwodu tomaszowskiego Batalionów Chłopskich mjr Franciszek Bartłomowicz, nakazał koncentrację w tym rejonie sił partyzanckich skupionych w Batalionach Chłopskich, wchodzących w skład podokręgu IV „B”. Poszczególne pododdziały BCh: 3. kompania dowodzona przez por. Jana Głogowskiego ps. „Głowacki”; 4. kompania, dowódca por. Stanisława Burda – ps. „Burski”; 5. kompania pod dowództwem st. wachm. Piotra Mielnika ps. „Szczerbiński” i 11. kompania, którą dowodził sierż. Bronisław Piasecki ps. „Lis”, liczyły ogółem 400 ludzi i zostały rozmieszczone w następujących miejscowościach: Romanówka, Zaboreczno, Niemirówek, Majdan Wielki oraz lasach i zagajnikach: Zadnowski i Buczyna.

1 lutego 1943 r. siły niemieckie liczące ok. 600 żołnierzy podeszły pod Zaboreczno. Walki rozpoczęły niemieckie pododdziały, które w pierwszej fazie zostały odparte ogniem partyzanckiej broni ręcznej i maszynowej. Następnie, zajmujące skrzydłowe pozycje 3. i 5. kompania, ruszyły do natarcia, mającego okrążyć Niemców. Zamiar ten nie udał się, gdyż nieprzyjaciel zdołał się już wycofać w kierunku Niemirówka. Kilkugodzinna walka przyniosła sukces kompaniom BCh. Na tym jednak walka nie zakończyła się. Około południa, prawie 100-osobowy pododdział niemiecki wykonał pozorowane natarcie na pozycje partyzanckie, chcąc sprowokować kontratak i wciągnąć partyzantów w zasadzkę, którą urządzili na rogatkach m. Antoniówka i w Lesie Lipczyńskim. Po odparciu tego natarcia, około godz. 13.00 Niemcy podjęli kolejne natarcie na Buczynę, ale i tym razem partyzanci twardo bronili swoich pozycji. Chcąc „zmiękczyć” pozycje partyzanckie, do akcji weszła niemiecka artyleria. Niemcy ponownie ruszyli do szturmu, ale i tym razem atak został odparty. Kolejne natarcie przy wsparciu sił niemieckich przybyłych z Krynic spotkało się z silnym oporem partyzanckich kompanii. Nieprzyjaciel jednak nie ustępował. Po skoncentrowaniu wszystkich sił na jednym kierunku, około godz. 16.00 nastąpił szturm, który przyniósł Niemcom powodzenie. Wyczerpane walką i niedostatkiem amunicji, kompanie partyzanckie musiały się wycofać z zajmowanych pozycji pod Zaborecznem. 5. Kompania po zatrzymaniu się na odpoczynek w m. Róża, nie wystawiając ubezpieczenia, została zaskoczona, i w rezultacie okrążona przez niemieckie siły pacyfikacyjne. Partyzantom udało się przerwać pierścień okrążenia. Nie przedostali się ranni, którzy zostali zastrzeleni przez Niemców. Pościg niemiecki został zatrzymany przez pododdział szturmowy AK, który urządził zasadzkę pod wsią Dominikanówka.

Należy podkreślić, że do walki z niemiecką ekspedycją karną sukcesywnie włączały się kolejne oddziały AK i BCh z powiatu tomaszowskiego. Między innymi w dniu 4 lutego doszło do starcia pod Długim Kątem oraz w dniu 5 lutego pod Lasowcami. W czasie walk pod Zaborecznem i Różą straty BCh wyniosły 20 partyzantów, w tym 16 zabitych. Niemcy stracili 26 zabitych.

Komendant niemieckiej ekspedycji, która miała rozbić zgrupowane oddziały BCh, był bardzo zaskoczony twardym oporem i sprawnością działania partyzantów. W raporcie wysłanym do władz bezpieczeństwa dystryktu ocenił to starcie, jako początek powstania na Zamojszczyźnie.

Zbrojne wystąpienie oddziałów BCh i AK na Zamojszczyźnie, spowodowało zaprzestanie na kilka miesięcy akcji wysiedleńczej. Przedłużający się opór ludności polskiej i partyzantów paraliżował niemieckie plany kolonizacji Zamojszczyzny. Sprawa Zamojszczyzny stała się przedmiotem zainteresowań najwyższych władz Rzeszy. Od 15 czerwca do 15 lipca 1943 r. podjęły one jeszcze jedną akcję pacyfikacyjną pod kryptonimem „Wehrwolf”.

Autor: ppłk Ryszard Najczuk.

Bibliografia:

  1. Boje polskie 1939-1945, pod red. prof. Krzysztofa Komorowskiego. Warszawa 2009.
  2. Dzieje oręża polskiego, pod red. prof. Wiesława Jana Wysockiego. Warszawa 2000.
  3. Polskie Siły Zbrojne w drugiej wojnie światowej. Kampania wrześniowa 1939, T. III, Londyn 1950


[1] http://www.wojsko-polskie.pl/pl/articles/z-zycia-wojska-s/76-rocznica-boju-pod-wojda-u2018-12-30.

[2] „Od listopada 1941 r. do sierpnia 1943 r. trwała na Lubelszczyźnie terrorystyczna akcja wysiedleńcza i pacyfikacyjna, obejmująca powiaty: zamojski, biłgorajski, tomaszowski i hrubieszowski. Kierował nią komisarz pełnomocny Rzeszy dla umocnienia niemczyzny – Himmler, a z jego ramienia dowódca SS i policji dystryktu lubelskiego, Odil Globocnik. Ofiarą tej akcji padło 110 tysięcy ludzi z 297 gromad. Usuwano siłą ludzi z odwiecznych siedzib, rozłączano rodziny, odbierano rodzicom paromiesięczne nawet dzieci; młodsi szli na roboty do Rzeszy, starsi do obozów pracy i obozów koncentracyjnych, dzieci na „zasilenie rasy germańskiej”. W walce z akcją Globocnika zginęło na Zamojszczyźnie tysiące chłopów. Miejsce wysiedlonych zajęli osadnicy niemieccy, głównie z Besarabii”. Polskie Siły Zbrojne w drugiej wojnie światowej. Kampania wrześniowa 1939, T. III. Londyn 1950, s. 26.