Niniejsza strona do poprawnego działania używa cookie. Więcej w polityce prywatności. Rozumiem, zamknij pasek.

POLISH ARMED FORCES
A A A A A



NIEZBĘDNIK

| Autor:

POLITYKA PRORODZINNA

Podstawy prawne:

  • Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. nr 21, poz. 94, z późn. zm.[2])
  • Ustawa z 6 grudnia 2009 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy i niektórych innych ustaw tzw. ustawy prorodzinnej (Dz. U. z 2008 r. nr 237 poz. 1654).

W Siłach Zbrojnych żołnierzy nie obowiązują zapisy Kodeksu Pracy, dlatego kwestie dotyczące macierzyństwa i sprawowania opieki nad dzieckiem są zapisane w ustawie o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

Formy sprawowania opieki nad dzieckiem:

  • Urlop macierzyński (podstawowy/obligatoryjny i dodatkowy),
  • Urlop wychowawczy,
  • Urlop ojcowski (nie obowiązują żołnierzy - ojców),
  • Obniżenie wymiaru czasu pracy z tytułu opieki nad dzieckiem

Nowelizacja Kodeksu pracy umożliwia:

  • wykorzystanie urlopu wypoczynkowego bezpośrednio po urlopie macierzyńskim,
  • dzielenie się urlopem macierzyńskim między rodzicami dziecka,
  • ojcu wychowującemu dziecko korzystać z części urlopu macierzyńskiego w razie hospitalizacji matki dziecka,
  • szczególną ochronę stosunku pracy.

URLOP MACIERZYŃSKI

  1. Przewidziany jest dla rodziców biologicznych i adopcyjnych,
  2. Nowe przepisy pozwalają na przerwanie urlopu macierzyńskiego przez pracownicę oraz korzystanie z urlopu macierzyńskiego przez ojca,
  3. Pracownica, po wykorzystaniu po porodzie co najmniej 14 tygodni urlopu macierzyńskiego, ma prawo zrezygnować z pozostałej części tego urlopu, może wystąpić do pracodawcy z wnioskiem o skrócenie wymiaru urlopu macierzyńskiego (najpóźniej 7 dni przed planowanym powrotem do pracy), określając jego wymiar i wcześniej powrócić do pracy, przy czym skuteczność jej decyzji zależy od tego, czy pracownik-ojciec wychowujący dziecko wystąpi z pisemnym wnioskiem o wykorzystanie pozostałej części urlopu. Pracodawca jest obowiązany zaakceptować ten wniosek. Do wniosku dołącza się zaświadczenie pracodawcy zatrudniającego pracownika-ojca wychowującego dziecko, potwierdzające termin rozpoczęcia urlopu macierzyńskiego przez pracownika, wskazany w jego wniosku o udzielenie urlopu, przypadający bezpośrednio po terminie rezygnacji z części urlopu macierzyńskiego przez pracownicę."
  4. Ojcu wychowującemu dziecko przysługuje prawo do urlopu macierzyńskiego wyłącznie za okres sprawowania opieki nad dzieckiem odpowiadający okresowi pobytu matki dziecka w szpitalu. Wtedy łączny okres zasiłku macierzyńskiego wypłaconego obojgu rodzicom nie może przekraczać wymiaru urlopu podanego powyżej (to uprawnienie przysługuje po wykorzystaniu przez pracownicę 8 tygodni urlopu macierzyńskiego po porodzie),
  5. Po zakończeniu urlopu pracodawca zapewnia powrót na takie samo lub równorzędne stanowisko. Wynagrodzenie będzie z kolei odpowiadać temu, jakie otrzymywaliby gdyby nie przebywali na urlopie. Prawo do zasiłku macierzyńskiego przysługuje ojcu lub innemu członkowi rodziny, kiedy przejmuje on opiekę nad nowo narodzonym dzieckiem. Dzieje się tak w przypadku, kiedy matka umrze lub porzuci dziecko,
  6. Ponadto, ojciec może wykorzystać „resztę” urlopu macierzyńskiego w wymiarze, z którego zrezygnowała matka dziecka, która wnioskowała o jego skrócenie./Wniosek matki o skrócenie okresu wypłaty zasiłku macierzyńskiego/.
  7. Zgodnie z przepisami Kodeksu pracy, gdy matka dziecka po wykorzystaniu urlopu i zasiłku macierzyńskiego przez okres co najmniej 14 tygodni po porodzie, rezygnuje z jego pobierania i wraca do pracy, ma prawo zrezygnować z pozostałej części tego urlopu i zasiłku.
  8. Niewykorzystana część zasiłku macierzyńskiego może być wtedy udzielona ojcu wychowującemu dziecko, na jego pisemny wniosek, jeżeli podlega on ubezpieczeniu chorobowemu
  9. Do rezygnacji z części okresu wypłaty zasiłku macierzyńskiego i przelania tego prawa na ojca dziecka mają również osoby ubezpieczone nie będące pracownicami, którym urlop macierzyński nie przysługuje lecz mają prawo do zasiłku macierzyńskiego przez okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego.
  10. Ojcu dziecka przysługuje niewykorzystany przez matkę okres wypłaty zasiłku macierzyńskiego i musi przypadać bezpośrednio po terminie rezygnacji przez nią z części zasiłku.
  11. Każdy pracodawca, który udziela podwładnemu urlopu macierzyńskiego, ma obowiązek ten fakt odnotować w jego aktach. Musi również przechowywać jego oświadczenie o zamiarze korzystania lub rezygnacji z możliwości obniżenia wymiaru czasu pracy po powrocie z tego urlopu. Spełnienie przez firmy obowiązku załączania omawianych pism, będzie warunkowało otrzymanie wspomnianych urlopów przez pracowników
  12. Ojciec może więc wykorzystać maksymalnie 4, 6 lub 14 tygodni zasiłku macierzyńskiego, w zależności od tego, czy jest to pierwsze czy kolejne dziecko, oraz od liczby dzieci urodzonych przy porodzie. Im dłuższy okres zasiłku macierzyńskiego wykorzysta matka dziecka, tym mniejsza jego część będzie przypadała ojcu dziecka.
  13. Skrócenie okresu pobierania zasiłku macierzyńskiego przez matkę dziecka następuje na jej pisemny wniosek, złożony płatnikowi zasiłku (np. pracodawca lub ZUS). Do wniosku dołącza się także dokument potwierdzający termin, od którego ojciec będzie przebywał na urlopie macierzyńskim albo przerwie działalność zarobkową aby zaopiekować się dzieckiem. W zależności od charakteru wykonywanej przez ojca pracy ubezpieczona powinna dołączyć:
  • zaświadczenie pracodawcy zatrudniającego ojca dziecka o okresie udzielonego urlopu macierzyńskiego - jeżeli ojciec dziecka jest pracownikiem,
  • oświadczenie ojca dziecka o dacie przerwaniu działalności pozarolniczej w celu zaopiekowania się dzieckiem - jeżeli ojciec dziecka prowadzi taką działalność,
  • zaświadczenie wystawione ojcu przez płatnika składek o dacie przerwaniu przez niego działalności zarobkowej - jeżeli ojciec dziecka podlega ubezpieczeniu z innych tytułów niż wymienione wyżej, np. wykonuje pracę na podstawie umowy zlecenia.

Ojciec dziecka wraz z wnioskiem o przyznanie zasiłku macierzyńskiego dostarcza płatnikowi zasiłku:

  • skrócony odpisu aktu urodzenia dziecka,
  • zaświadczenie o okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego przez matkę dziecka oraz o okresie przysługującego jej zasiłku macierzyńskiego wystawione przez płatnika wypłacającego matce zasiłek macierzyński,
  • zaświadczenie o okresie udzielonego ojcu urlopu macierzyńskiego, gdy ojciec jest pracownikiem,
  • oświadczenie ojca o przerwaniu działalności, gdy jest ubezpieczonym prowadzącym działalność pozarolniczą,
  • zaświadczenie o przerwaniu działalności zarobkowej, w przypadku innych ubezpieczonych,
  • jeżeli wniosek składany jest do ZUS - zaświadczenie płatnika składek wystawione na druku ZUS Z-3, jeżeli ubezpieczony jest pracownikiem, lub zaświadczenie płatnika składek wystawione na druku ZUS Z-3a w przypadku ubezpieczonego innego niż pracownik."
  1. Ponadto ubezpieczonemu - ojcu dziecka przysługuje zasiłek opiekuńczy w wymiarze do 56 dni, w okresie korzystania przez pracownicę z urlopu macierzyńskiego w wymiarze 8 tygodni po porodzie i jest wypłacany z tytułu osobistego sprawowania opieki nad nowo urodzonym dzieckiem, którego matka przebywa w szpitalu. Dodatkowym warunkiem jest przerwanie zatrudnienia lub innej działalności zarobkowej w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.
  2. Długość trwania urlopu macierzyńskiego będzie się stopniowo zwiększać aż do 2014 roku, do wymiaru 26 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka i o 8 tygodni, kiedy na świat przychodzi więcej niż jedno dziecko.
  3. Warto także nadmienić, że zmieniła się maksymalna długość okresu, w którym przysługuje zasiłek chorobowy dla kobiet w ciąży - został on wydłużony ze 180 do 270 dni. Wyjątkiem są tutaj osoby, którym przed 1 stycznia 2009 roku wydano decyzję o przyznaniu świadczenie rehabilitacyjnego
  4. Po wykorzystaniu przez matkę 14 tygodni obowiązkowego urlopu macierzyńskiego i przerwaniu go np. urlopem wypoczynkowym prawo do dodatkowego urlopu macierzyńskiego przysługiwać będzie ojcu.


Długość urlopu macierzyńskiego

Dotychczas wymiar urlopu macierzyńskiego zależał od tego, czy poród był pierwszym, czy kolejnym porodem. Zgodnie z nowymi przepisami od stycznia 2010 r. obowiązujący wymiar urlopu macierzyńskiego uzależniony jest wyłącznie od liczby dzieci urodzonych podczas jednego porodu, a czas jego trwania wynosi:

- 20 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka;
- 31 tygodni, kiedy kobieta rodzi dwoje dzieci;
- 33 tygodnie w przypadku urodzenia trojaczków;
- 35 tygodni przy urodzeniu czwórki dzieci;
- 37 tygodni, kiedy rodzi się piątka lub więcej dzieci.

Minimalnie urlop macierzyński może trwać 20 tygodni. Maksymalnie 37 tygodni. Podstawa prawna: Art. 183 Kodeksu pracy.

DODATKOWY/FAKULTATYWNY URLOP MACIERZYŃSKI

  1. Dodatkowy urlop macierzyński pracownik może, ale nie musi wykorzystać,
  2. Natomiast urlop macierzyński fakultatywny przy urodzeniu jednego dziecka przy jednym porodzie będzie wynosił do 6 tygodni, a przy urodzeniu więcej niż jednego dziecka przy jednym porodzie do 8 tygodni.
  3. Wydłużanie urlopów dodatkowych będzie się odbywało stopniowo. W 2010 i 2011 r. wyniosą one odpowiednio do 2 i do 3 tygodni, a w 2012 i 2013 r. odpowiednio do 4 i 6 tygodni. Osiągnięcie maksymalnych wymiarów tych urlopów nastąpi w 2014 r.
  4. Jego wymiar zależy od liczby urodzonych dzieci przy jednym porodzie i w 2010 r. wyniesie maksymalnie:
  • dwa tygodnie, jeśli na świat przyszło jedno dziecko,
  • trzy tygodnie, gdy został ojcem bliźniaków lub większej ilości pociech przy jednym porodzie.
  1. Osoby korzystające z dodatkowego urlopu macierzyńskiego będą mieć gwarancję powrotu na to samo lub równorzędne stanowisko.
  2. Pracownicy korzystający z dodatkowego urlopu macierzyńskiego będą mieć gwarancję ciągłości zatrudnienia.

DODATKOWY URLOP NA WARUNKACH MACIERZYŃSKIEGO

  1. Dodatkowy urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego przysługuje rodzicom adopcyjnym, jeśli wychowują dziecko,
  2. Pracownicy korzystający z dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego będą mieć gwarancję ciągłości zatrudnienia,
  3. Nowelizacja Kodeksu pracy z 2009 r. wprowadziła:
a. mechanizmy chroniące pracowników po powrocie do pracy,
b. ochronę przed zwolnieniem z pracy w okresie urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego.
  1. Zgodnie z nowymi przepisami obowiązujący wymiar urlopu macierzyńskiego uzależniony jest wyłącznie od liczby dzieci urodzonych podczas jednego porodu, a czas jego trwania wynosi (od dnia 1 stycznia 2010 roku):
  • 20 tygodni w przypadku przyjęcia jednego dziecka,
  • 31 tygodni w przypadku jednoczesnego przyjęcia dwojga dzieci,
  • 33 tygodni w przypadku jednoczesnego przyjęcia trojga dzieci,
  • 35 tygodni w przypadku jednoczesnego przyjęcia czworga dzieci,
  • 37 tygodni w przypadku jednoczesnego przyjęcia pięciorga i więcej dzieci.
  1. Taki sam wymiar urlopu przysługuje pracownikowi, który przyjął dziecko na wychowanie przed ukończeniem przez nie 7. roku życia, lub do wieku 10 lat, kiedy wobec dziecka podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego. Na przykład: kiedy przyjęte zostało jedno dziecko, to okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego wynosi 20 tygodni - kiedy pracownik przyjął piątkę lub więcej: 37 tygodni.
  2. Nowe przepisy pozwalają na przerwanie urlopu macierzyńskiego przez pracownicę oraz korzystania z urlopu macierzyńskiego przez ojca. Ojcu wychowującemu dziecko przysługuje prawo do urlopu macierzyńskiego wyłącznie za okres sprawowania opieki nad dzieckiem odpowiadający okresowi pobytu matki dziecka w szpitalu. Wtedy łączny okres zasiłku macierzyńskiego wypłaconego obojgu rodzicom nie może przekraczać wymiaru urlopu podanego powyżej (to uprawnienie przysługuje po wykorzystaniu przez pracownicę 8 tygodni urlopu macierzyńskiego po porodzie).

URLOP WYCHOWAWCZY

  1. Urlop wychowawczy jest kontynuacją urlopu macierzyńskiego.
  2. Celem urlopu wychowawczego jest stworzenie pracownikowi korzystnych warunków do sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w sytuacji, gdy trudno pogodzić obowiązki zawodowe z opiekuńczymi.
  3. Urlop wychowawczy przysługuje każdemu z rodziców dziecka, także wtedy, gdy pozostają oni w związku nieformalnym, oraz opiekunowi dziecka. Pojęcie opiekuna prawo definiuje szeroko, odnosząc go do każdego pracownika, który przyjął dziecko pod opiekę w zamiarze jego stałego wychowania jak własnego.
  4. Zgodnie z Kodeksem pracy prawo do urlopu wychowawczego przysługuje pracownikowi pozostającemu w zatrudnieniu co najmniej 6 miesięcy, przy czym do tego okresu wlicza się poprzednie okresy zatrudnienia.
  5. Okres urlopu.

Pracodawca udziela urlopu wychowawczego maksymalnie na 3 lata, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 4 lat. Warto podkreślić, że nie ma obowiązku wykorzystywania całego urlopu wychowawczego w sposób ciągły; nie ma zatem przeszkód, by okres urlopu podzielić na części. Jednak zgodnie z przepisami może być on wykorzystany najwyżej w 4 częściach.

  1. Na każde dziecko przysługuje osobny urlop wychowawczy. Nie ma też ograniczeń, jeśli chodzi o łączny czas przebywania pracownika na urlopach wychowawczych, udzielanych na kolejne dzieci.
  2. Wniosek w sprawie udzielenia urlopu.

Chociaż urlop wychowawczy jest kontynuacją urlopu macierzyńskiego, nie przysługuje on z mocy prawa, lecz udziela się go tylko na pisemny wniosek pracownika.

  1. We wniosku pracownik powinien określić datę rozpoczęcia i zakończenia urlopu. Jeśli pracownik wykorzystał już część urlopu, należy wskazać ten okres we wniosku.
  2. Termin złożenia wniosku o udzielenie urlopu.

Wniosek ten pracownik składa pracodawcy najpóźniej na dwa tygodnie przed rozpoczęciem okresu, w którym zamierza korzystać z tego urlopu. Jeżeli zaś wniosek zostanie złożony po upływie powyższego terminu, pracodawca ma obowiązek udzielić urlopu wychowawczego nie później niż z dniem upływu dwóch tygodni od dnia złożenia przez pracownika wniosku o udzielenie tego urlopu. Jednak w przypadku złożenia wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego po wypowiedzeniu przez pracodawcę umowy o pracę, udziela on tego urlopu na okres nie dłuższy niż do dnia rozwiązania umowy o pracę wskutek dokonanej czynności.

  1. Pracownik ma prawo wycofać wniosek o udzielenie urlopu wychowawczego, w formie pisemnej, nie później niż 7 dni przed rozpoczęciem tego urlopu.
  2. Powrót do pracy.

Pracownik może zrezygnować z urlopu wychowawczego i wrócić do pracy w każdym czasie, za zgodą pracodawcy. Ma wtedy obowiązek zawiadomienia o swoim zamiarze pracodawcę co najmniej 30 dni przed terminem zamierzonego podjęcia pracy.

  1. Pracodawca musi dopuścić pracownika po zakończeniu urlopu wychowawczego do pracy na dotychczasowym stanowisku. Dopiero wówczas gdy nie będzie to możliwe, na stanowisku równorzędnym z zajmowanym przed rozpoczęciem urlopu lub na innym stanowisku odpowiadającym jego kwalifikacjom zawodowym. W tym przypadku wynagrodzenie nie może być niższe od wynagrodzenia za pracę przysługującego pracownikowi w dniu podjęcia pracy na stanowisku zajmowanym przed urlopem.
  2. Prawo do zasiłku wychowawczego.

W czasie urlopu wychowawczego pracownikowi nie przysługuje wynagrodzenie. Natomiast osoba korzystająca z urlopu wychowawczego ma prawo do zasiłku wychowawczego. Warunkiem jego uzyskania jest spełnienie kryterium dochodowego. Należy pamiętać, że funkcją zasiłku wychowawczego jest wsparcie socjalne rodziny, a nie wyrównanie utraconego dochodu.

Podstawa prawna:

Problem urlopów wychowawczych regulują artykuły 186-186 7 Kodeksu pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, z późn. zm.) oraz Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych warunków udzielania urlopu wychowawczego (Dz. U. z 2003 r., Nr 230, poz. 2291).

URLOP OJCOWSKI

Jeśli masz męża cywila, który może skorzystać z urlopu ojcowskiego zgodnie z Kodeksem Pracy pamiętaj:

  1. Obowiązuje zasada wykorzystania urlopu, dopóki dziecko nie ukończy 12 miesięcy życia,
  2. O udzielenie urlopu ojcowskiego należy wystąpić do pracodawcy i złożyć pisemny wniosek w tej sprawie nie później niż na siedem dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu,
  3. Pracodawca nie będzie mógł zakwestionować terminu wykorzystania urlopu wskazanego przez pracownika. Nie może też odmówić jego udzielenia,
  4. Urlop ten może przebiegać równoległe z urlopem matki. Jest to samodzielny rodzaj urlopu.
  5. W czasie urlopu ojcowskiego przysługuje 100% zasiłek macierzyński (art. 184 k.p.), wprowadzony art. 29 ust. 5a ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U z 2005 r. nr 31, poz. 267 ze zm., dalej ustawa o świadczeniach).
  6. Jednotygodniowy wymiar urlopu dla ojców przysługuje do końca 2011 r., a od 1 stycznia 2012 r. będą oni mieli do dyspozycji dwa tygodnie.
  7. Osoby korzystające z urlopu ojcowskiego będą mieć gwarancję powrotu na to samo lub równorzędne stanowisko.
  8. Każdy przedsiębiorca, który udziela podwładnemu urlopu ojcowskiego, ma obowiązek ten fakt odnotować w jego aktach. Musi również przechowywać jego oświadczenie o zamiarze korzystania lub rezygnacji z możliwości obniżenia wymiaru czasu pracy po powrocie z tego urlopu. Spełnienie przez firmy obowiązku załączania omawianych pism, będzie warunkowało otrzymanie wspomnianych urlopów przez pracowników,
  9. Po urlopie ojcowskim powrót na to samo stanowisko,
  10. Pracownicy korzystający z urlopu ojcowskiego będą mieć gwarancję ciągłości zatrudnienia.
  11. Urlop ojcowski będzie udzielany równocześnie z urlopem macierzyńskim matki, ponieważ regulujący go art. 1823 KP nie został wymieniony w katalogu uprawnień, z których może korzystać tylko jeden zatrudniony rodzic (art. 1891 KP).

Nowelizacja Kodeksu pracy z 2009 r. wprowadziła:
2) mechanizmy chroniące pracowników po powrocie do pracy, Ochronę przed zwolnieniem z pracy w okresie urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego uzyskają rodzice adopcyjni
4) zrównanie prawa rodziców biologicznych i adopcyjnych, jeśli chodzi o urlopy macierzyńskie i ojcowskie.

WNIOSEK O OBNIŻENIE WYMIARU CZASU PRACY

  1. W okresie roku od dnia, w którym pracownik złoży wniosek o obniżenie wymiaru czasu pracy z tytułu opieki nad dzieckiem, pracodawca nie może rozwiązać z nim stosunku pracy.
  2. Będzie to dopuszczalne wyłącznie w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy, a także gdy zachodzą przyczyny uzasadniające zwolnienie w trybie dyscyplinarnym.
  3. Zakaz rozwiązania umowy z pracownicą, która obniżyła sobie wymiar pracy zamiast iść na wychowawczy, nie będzie trwał do końca obniżenia etatu, tylko maksymalnie przez 12 m-cy (a obniżenie etatu może trwać tak jak wychowawczy, czyli 3 lata).

Nowelizacja kodeksu pracy wprowadziła zrównanie praw poszczególnych grup pracowników wychowujących dzieci.

Prawa do wykorzystania urlopu wypoczynkowego bezpośrednio po urlopie macierzyńskim, dzielenia się między rodzicami dziecka urlopem macierzyńskim, prawa pracownika ojca wychowującego dziecko do korzystania z części urlopu macierzyńskiego w razie przebywania matki w szpitalu.

Po zakończeniu urlopu będą mieli zapewniony powrót na takie same lub równorzędne stanowisko. Ich wynagrodzenie będzie z kolei odpowiadać temu, jakie otrzymywaliby, gdyby nie przebywali na urlopie.

W Ustawie o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych od 2010 r. weszły urlopy wychowawcze - na wzór tych w Kodeksie Pracy.