Niniejsza strona do poprawnego działania używa cookie. Więcej w polityce prywatności. Rozumiem, zamknij pasek.

POLISH ARMED FORCES
A A A A A



74. ROCZNICA UTWORZENIA 1. DYWIZJI PANCERNEJ POLSKICH SIŁ ZBROJNYCH NA ZACHODZIE

| Autor:

W trzeciej dekadzie czerwca 1940 r., po przegranej kampanii francuskiej, na Wyspy Brytyjskie zaczęły napływać transporty żołnierzy polskich. Poszczególne grupy żołnierzy były kierowane przeważnie do obozów w Szkocji. Żołnierze z 10. Brygady Kawalerii Pancernej zostali rozlokowani pod m. Douglas.

25 lutego 1942 r. ukazał się rozkaz Naczelnego Wodza o formowaniu 1. Dywizji Pancernej, której dowództwo powierzono gen. bryg. Stanisławowi Maczkowi. Zgodnie z treścią tego rozkazu, w skład dywizji miała wejść 10. BKPanc. oraz włączone z 1. Korpusu (wyższy związek taktyczny Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, sformowany na rozkaz Naczelnego Wodza – gen. Władysława Sikorskiego w dniu 28 września 1940 r.) jednostki, oddziały i pododdziały, które po przemianowaniu tworzyły:

  • 10. Brygada Kawalerii Pancernej – brygadę pancerną;
  • 16. Brygada Czołgów – brygadę pancerną;
  • 1. dywizjon rozpoznawczy 1. Korpusu – pułk rozpoznawczy;
  • 10. pułk artylerii lekkiej 10. BKPanc. – pułk artylerii lekkiej;
  • 10. szwadron przeciwpancerny 10. BKPanc. – pułk artylerii przeciwpancernej;
  • 1. dywizjon artylerii przeciwpancernej I. Korpusu oraz 10. bateria artylerii przeciwlotniczej 10. BKpanc. – pułk artylerii przeciwlotniczej;
  • batalion saperów oraz 10. kompania saperów 10. BKPanc. – oddziały saperów dywizji;
  • 10. szwadron łączności 10. BKPanc. oraz oddziały łączności – oddziały łączności dywizji;
  • służby 10. BKPanc. i 16. BCz – służby dywizji.


Gotowość bojową dywizja miała osiągnąć w kwietniu 1943 r.

Na podstawie ustaleń z Brytyjczykami w dniu 31 sierpnia 1942 r., dywizja wraz z 1. Brygadą Strzelców i innymi jednostkami została włączona w struktury 1. Korpusu Polskiego, który następnie przemianowano na 1. Korpus Pancerno-Motorowy.

Struktury 1. DPanc. były kilkakrotnie zmieniane. W kwietniu 1944 r. przed lądowaniem na plażach we Francji, w skład 1. DPanc. wchodziły następujące jednostki:

  • 10. pułk strzelców konnych;
  • 10. Brygada Kawalerii Pancernej (dwa pułki pancerne, pułk ułanów i pułk dragonów);
  • 3. Brygada Strzelców (batalion strzelców podhalańskich, dwa bataliony strzelców i samodzielny szwadron ckm);
  • Artyleria dywizyjna (dwa pułki artylerii motorowej, pułk artylerii przeciwpancernej i pułk artylerii przeciwlotniczej);
  • Oddziały rodzajów broni i służb.


Dywizja liczyła 885 oficerów i 15 210 szeregowych.

29 lipca 1944 r. 1. DPanc. wylądowała na plażach Normandii i weszła w skład

2. Korpusu Kanadyjskiego. W dniach 8-21 sierpnia 1944 r. 1. DPanc. przeszła swój chrzest bojowy w bitwie pod Falaise, gdzie zniszczyła 70 czołgów, ok. 500 pojazdów (opancerzonych i mechanicznych) i ok. 100 armat, oraz wzięła do niewoli ponad 5 tys. jeńców. Utrzymanie pozycji dywizja okupiła dużymi stratami. Poległo 446 żołnierzy (w tym dwóch dowódców pułków kawalerii pancernej), 501 rannymi i 150 zaginionymi.

Po rozbiciu głównych sił niemieckich pod Falaise, ofensywa aliantów we Francji przybrała charakter pościgu. Po krótkim odpoczynku 1. DPanc. wzięła również udział w pościgu prowadzonym w kierunku Belgii. W walkach we Flandrii wyróżnił się 9. batalion z 3. Brygady Strzelców, który przyjął nazwę 9. batalion Strzelców Flandryjskich. Również w kolejnych walkach, tym razem w Holandii, wyróżnili się żołnierze z 1. DPanc. Za wyzwolenie stolicy Brabancji – Bredy, gen. S. Maczek otrzymał tytuł honorowego obywatela tego miasta, a 8. batalion z 3. Brygady Strzelców otrzymał wyróżniającą nazwę „Strzelców Brabanckich”.

Swój szlak bojowy 1. DPanc. pod dowództwem gen. S. Maczka zakończyła w dniu 5 maja 1945 r. w bazie niemieckiej Marynarki Wojennej w Wilhelmshaven. Generałowi Maczkowi poddała się baza i dowództwo floty „Ostfrisland" oraz zgrupowanie niemieckie liczące ok. 34 000 żołnierzy.

Przez kolejne dwa lata 1 Dywizja Pancerna wspólnie z 1 Samodzielną Brygadą Spadochronową okupowała rejon Emsland w północno-zachodnich Niemczech. W drugiej połowie 1946 r. rozpoczęła się demobilizacja jednostki, a późną wiosną 1947 r. jej oddziały zostały przetransportowane do Wielkiej Brytanii, gdzie zostały stopniowo zdemobilizowane i rozwiązane. Formalnie dywizja przestała istnieć w dniu 10 czerwca 1947 r.

Należy dodać, że jednostki wchodzące w skład 1. DPanc. nosiły oficjalnie lewy naramiennik w kolorze czarnym od 1943 r.

Tradycje 1. DPanc. gen. Stanisława Maczka kultywuje dziś 11. Lubuska Dywizja Kawalerii Pancernej im. Króla Jana III Sobieskiego w Żaganiu. Żołnierze wszystkich jednostek tej dywizji występują z jednym czarnym naramiennikiem, a dwa jej pododdziały (bataliony czołgów) noszą wyróżniającą nazwę „Brabancki” i „Flandryjski”.

Bibliografia:

  1. Boje polskie na Zachodzie w 1944 r. Wojskowe Biuro Badań Historycznych. Warszawa 2006.
  2. Tym Juliusz, 1. Dywizja Pancerna. Organizacja i wyszkolenie. Warszawa 2009.
  3. Wojsko Polskie w II wojnie światowej, pod red. E. Kospath-Pawłowski. Warszawa 1994.
  4. Materiały graficzne – autor mjr Wiesław Chłopek z 11. Lubuskiej Dywizji Kawalerii Pancernej w Żaganiu oraz Wojskowe Centrum Edukacji Obywatelskiej.

 

W trzeciej dekadzie czerwca 1940 r., po przegranej kampanii francuskiej, na Wyspy Brytyjskie zaczęły napływać transporty żołnierzy polskich. Poszczególne grupy żołnierzy były kierowane przeważnie do obozów w Szkocji. Żołnierze z 10. Brygady Kawalerii Pancernej zostali rozlokowani pod m. Douglas.