Autor: ppłk Ryszard Najczuk

W dniu 8 maja 2010 r. w 90. rocznicę powstania 201. Pułku Szwoleżerów (pszwol.), a po jego reorganizacji 3. Pułku Szwoleżerów Mazowieckich na terenie Ogniska TKKF „Hubert” w Warszawie odbyły się obchody Święta Pułkowego. Święto pułkowe obchodzone pierwotnie 2 sierpnia w rocznicę wymarszu na front zostało następnie przesunięte na 8 maja z uwagi na coroczne manewry pułkowe. W dniu 8 maja 1942 r. w dniu święta pułku uchwalony został Statut Koła Pułkowego z siedzibą w Londynie.

 

Na zaproszenie Dowódcy Szwadronu Honorowego 3. Pułku Szwoleżerów Mazowieckich im. płk. Jana Hipolita Kozietulskiego – Pana Rotmistrza Kawalerii Ochotniczej Piotra Szakacza, na ww. uroczystość przybyli m.in.: weterani 3. pszwol., przedstawiciele: Ministerstwa Obrony Narodowej, środowisk kombatanckich kultywujących tradycje kawaleryjskie, władz lokalnych, poczty sztandarowe innych pułków kawaleryjskich i szkół oraz wszyscy, których sercom bliskie są historia i tradycje kawaleryjskie.

 

Uroczystości rozpoczęła Msza Święta w intencji poległych szwoleżerów. Po Mszy miało miejsce symboliczne wbicie w drzewce sztandaru pułkowego gwoździa honorowego z nazwiskiem fundatora Sekretarza Generalnego Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa – śp. Pana Ministra Andrzeja Przewoźnika przez wdowę – Panią Jolantę Przewoźnik.

 

Uroczystość uświetnił pokaz konny Szwadronu Honorowego. Młodzi szwoleżerowie popisali się umiejętnościami jeździeckimi i władaniem bronią białą, za co otrzymywali gromkie brawa od zgromadzonej publiczności.

 

Działalność Szwadronu Honorowego 3. Pułku Szwoleżerów Mazowieckich im. Jana Hipolita Kozietulskiego przyczynia się do kultywowania chlubnych polskich tradycji kawaleryjskich.

3. Pułk Szwoleżerów Mazowieckich (pszwol.)powstał w 1921 r. W swojej historii nawiązywał do tradycji 3. Pułku Lekkokonnego Polskiej Gwardii Cesarza Napoleona I z lat 1812-1813, a także do 201. Pułku Szwoleżerów sformowanego w 1920 r.

 

Swój szlak bojowy ówczesny 201. Pułk Szwoleżerów pod dowództwem mjr. Stefana Hanki-Kuleszy (jednego z „siódemki” ułanów Beliny-Prażmowskiego) rozpoczął 2 sierpnia 1920 r. prowadząc walki osłonowe od rzeki Bug do przedmościa Warszawy. W czasie walk o Radzymin 201. pułk zabezpieczał Warszawę od strony Jabłonny, a następnie wchodząc w skład 5. Armii gen. Władysława Sikorskiego, spieszni szwoleżerowie skutecznie wiązali szwadrony bolszewickie, umożliwiając tym samym wykonanie bratniemu 1. Pułkowi Szwoleżerów manewr na tyły nieprzyjaciela. Uchroniło to m.in. 5. Armię gen. Sikorskiego przed okrążeniem i stało się zaczątkiem do odwrotu nieprzyjaciela w kierunku granicy Prus Wschodnich. W walkach pod Płońskiem ciężko ranny został mjr Stefan Hanka-Kulesza.

 

W dniu 22 sierpnia 1920 r. 201. pszwol. pod dowództwem rotmistrza Rudolfa Dreszera starł się ze strażą tylną osławionego m.in. z okrucieństwa wobec jeńców polskich – Korpusu Konnego Gaja. Doszło do pierwszej szarży pod Żurominkiem, w której szwoleżerowie rozbili dwie okopane linie piechoty bolszewickiej, a następnie starli się z Kozakami. Pułk wykonywał postawione zadanie po czym został skierowany na Wołyń. W dniu 11 września przekroczył Bug pod Kosmowem k. Hrubieszowa rozpoczynając, w składzie Korpusu Kawalerii pod dowództwem płk. Juliusza Rómmla, działania zaczepne przez Równe na Korzec. Swoje ostatnie działania wojenne z bolszewikami 201. pszwol. zakończył zagonem na Korosteń. Po walkach powrócił nad rzekę Słucz.

 

Dekretem Naczelnego Wodza z 1921 r. 201. pułk szwoleżerów został przemianowany na 3. Pułk Szwoleżerów Mazowieckich. Straty w wojnie 1920 r. były następujące: zabitych zostało 5 oficerów, 8 podoficerów i 39 szeregowych; rannych 7 oficerów i 36 szeregowych. W okresie pokojowym miejscem stałej dyslokacji 3. pszwol. były Suwałki, gdzie również stacjonowała jego macierzysta Suwalska Brygada Kawalerii. Z nią też „żółci szwoleżerowie” wyruszyli na wojnę w 1939 r. działając w składzie Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Narew” pod dowództwem gen. bryg. Czesława Młota-Fijałkowskiego.

 

Do najważniejszych działań pułku we wrześniu 1939 r. był wypad na teren Prus Wschodnich w nocy z 3 na 4 września, a także natarcie na Zambrów w dniu 10 września i bój pod Olszewem w dniu 13 września. W tym właśnie dniu Samodzielna Grupa Operacyjna „Narew” została rozbita i przestała istnieć jako zwarty związek operacyjny. Kawaleria jednak nie złożyła broni. Po przedarciu się do Puszczy Białowieskiej i przeprowadzeniu reorganizacji powstała Dywizja Kawalerii „Zaza”, a w jej składzie Brygada Kawalerii „Edward” (od imienia płk. Edwarda Godlewskiego), w której znalazł się 3. pszwol.

 

W dniu 17 września po wkroczeniu Armii Czerwonej na wschodnie ziemie polskie, Dywizja „Zaza” weszła w skład Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Polesie” gen. Franciszka Kleeberga, z którą pod Kockiem w dniach 2-5 października stoczyła ostatnią bitwę w kampanii polskiej 1939 r. Straty poniesione przez 3. pszwol. były następujące: poległo 5 oficerów, 7 podoficerów i 28 szeregowych; rannych zostało 7 oficerów, 47 podoficerów i szeregowych; zaginęło 3 oficerów, 17 podoficerów i szeregowych.

 

Kapitulacja nie oznaczała jednak zamknięcia historii pułku. Pod koniec 1942 r. został odtworzony 3. Pułk Szwoleżerów pod kierownictwem IV Inspektoratu Suwalskiego Armii Krajowej. Do czerwca 1944 r. pułk prowadził samodzielne działania dywersyjne w Obwodzie Augustowskim AK. Straty zadane nieprzyjacielowi w tym okresie oblicza się na ok. 300 zabitych i rannych. Strat własnych z tego okresu nie obliczono.

Udostępniający: KamilaA
Czas udostępnienia: 2010-05-14 13:39:02
Czas wytworzenia: 2010-05-14 13:34:00