Autor: WBBH

 

 

 

Po wyzwoleniu Krakowa (19 stycznia) i Chrzanowa (24 stycznia) Armia Czerwona przystąpiła do działań mających na celu opanowanie Oświęcimia. Główne zadanie przypadło 60 Armii wchodzącej w skład 1 Frontu Ukraińskiego. W nocy z 25 na 26 stycznia jej dowódca, generał-pułkownik Paweł Kuroczkin, rozkazał przyspieszyć tempo działań i z marszu zaatakować miasto. Od wschodu miała nacierać 100 Dywizja Piechoty 106 Korpusu, z południowego wschodu – 322 Dywizja Piechoty 28 Korpusu, a od północy 148 Dywizja Piechoty 106 Korpusu. Działając wzdłuż lewego brzegu Wisły, miała ona wyjść na tyły oświęcimskiego garnizonu i odciąć mu drogi odwrotu na zachód. Uchwyceni w kleszcze Niemcy zostali rozgromieni w nocnych walkach ulicznych. Umożliwiło to 27 stycznia 1945 r. wyzwolenie obozu przez 100 Lwowską Dywizję Piechoty generała-majora Fiodora Krasawina. W walkach o obóz poległo około 300 czerwonoarmistów. W obozie pozostało zaledwie 7 tysięcy chorych. Wśród nich byli m.in. rzeźbiarz Xawery Dunikowski, wybitny historyk Stanisław Kętrzyński i jeden z najwybitniejszych europejskich farmakologów, węgierski Żyd prof. Geza Mensfeld. Część byłych więźniów po wyzwoleniu powróciła do swych domów. Do zorganizowanych przez sowieckie wojskowe służby medyczne oraz okoliczną ludność polską szpitali trafiło ponad 4,5 tysiąca byłych więźniów z ponad 20 państw.

 

W systemie III Rzeszy obóz Auschwitz spełniał dwie funkcje: obozu koncentracyjnego, w którym eksterminację więźniów realizowano stopniowo oraz ośrodka zagłady, gdzie uśmiercano tysiące ludzi natychmiast po przewiezieniu ich do obozu. Auschwitz i Birkenau to niemieckie nazwy polskich miejscowości Oświęcim i Brzezinka, wprowadzone po agresji Niemiec na Polskę w 1939 r. i aneksji tych ziem przez III Rzeszę. W 1940 r. na tych terenach władze niemieckie utworzyły obóz koncentracyjny przeznaczony początkowo głównie do przetrzymywania Polaków uznanych za element wrogi wobec okupanta. Założenie obozu było zatem związane z narastającym bezwzględnym terrorem wobec narodu polskiego. W latach następnych obóz stopniowo rozbudowywano. Tworzono podobozy, z których najbardziej ponurą sławę zdobył pobliski Auschwitz II – Birkenau, stając się głównym miejscem eksterminacji europejskich Żydów.

 

Z czasem Auschwitz stał się największym obozem koncentracyjnym dla więźniów różnych narodowości, źródłem niewolniczej siły roboczej dla niemieckiej gospodarki, miejscem, w którym przeprowadzano egzekucje i zbrodnicze eksperymenty medyczne, a także dokonywano ogromnych grabieży. Szacuje się, że do Konzentrationslager Auschwitz trafiło co najmniej 1,1 mln europejskich Żydów, blisko 150 tys. Polaków, 23 tys. Romów, 15 tys. sowieckich jeńców wojennych oraz kilkadziesiąt tysięcy przedstawicieli innych narodowości. Zginęło – według najnowszych badań – 960 tys. Żydów, 75 tys. Polaków, 21 tys. Romów, 15 tys. sowieckich jeńców wojennych oraz 15 tys. osób różnych narodowości. Świat poznał prawdę o Auschwitz dzięki informacjom zbieranym i potajemnie przekazywanym przez dobrowolnego więźnia, organizatora konspiracji w obozie i wybitnego żołnierza polskiego podziemia Witolda Pileckiego.

 

 

 

 

Pod koniec 1944 r., w obliczu zbliżającej się do Oświęcimia ofensywy Armii Czerwonej, władze obozowe przystąpiły do zacierania śladów swoich zbrodni. Niszczono dokumenty, niektóre obiekty rozebrano, inne spalono lub wysadzono w powietrze. W połowie stycznia 1945 r. wydano rozkaz ostatecznej ewakuacji więźniów i likwidacji obozu, m.in. wysadzono w powietrze komory gazowe i krematoria KL Birkenau. 17 stycznia 1945 r. odbył się ostatni generalny apel 67 012 więźniarek i więźniów. Zdolnych do marszu postanowiono ewakuować w głąb III Rzeszy. Działo się to w sytuacji, gdy żołnierze sowieccy znajdowali się zaledwie 60 km od obozu, wyzwalając Kraków. Od 17 do 21 stycznia 1945 r. z KL Auschwitz i jego podobozów wyprowadzono około 56 tys. więźniów i więźniarek w pieszych kolumnach ewakuacyjnych, konwojowanych przez silnie uzbrojonych esesmanów. Główny marsz odbywał się na trasie Oświęcim–Wodzisław Śląski. Więźniowie szli pieszo, bez żywności, w czasie wielkich mrozów. Wielu z nich straciło życie podczas tej tragicznej „ewakuacji” nazywanej powszechnie marszem śmierci. W Wodzisławiu załadowano więźniów do otwartych węglowych wagonów kolejowych, w których panował nieprawdopodobny ścisk, i w niesprzyjających warunkach atmosferycznych – dotkliwy mróz, skierowano przez Ostrawę do Austrii i Niemiec. Kilkuset esesmanów, którzy pozostali na miejscu, miało rozstrzelać tych, którzy byli niezdolni do marszu albo ukryli się w obozie. Rozstrzelali około 700, a około 200 więźniów z podobozu w Wesołej spalili żywcem. W przededniu wyzwolenia obozu – 26 stycznia – zdołano jeszcze wysadzić ostatnie, V krematorium w obozie Birkenau.

 

Kilka dni po wyzwoleniu do Oświęcimia dotarła ekipa filmowa na czele z Aleksandrem Woroncowem, która dokumentowała to, co zostało z obozu zagłady. Filmowcy nakręcili godzinny film, z którego fragment trwający 18 minut został wyświetlony w Norymberdze na procesie zbrodniarzy hitlerowskich. Komendanci obozu: Rudolf Höss, Artur Liebeheuschel, Maria Mindl (kierowniczka obozu kobiecego), skazani w Polsce przez Najwyższy Trybunał Narodowy w Warszawie i Krakowie na karę śmierci, zostali straceni w 1947 r.

 

Konzentrationslager Auschwitz jest jedynym obozem zorganizowanym przez III Rzeszę początkowo wpisanym na listę światowego dziedzictwa UNESCO, jako „Obóz koncentracyjny Auschwitz”. W 2007 r. – na wniosek strony polskiej – nazwę zmieniono na „Auschwitz-Birkenau. Niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady (1940–1945)”. Stara nazwa, szczególnie dla młodego pokolenia, straciła bowiem czytelność, nowa zaś precyzyjniej odnosi się do miejsca zbrodni. Przypomina, że był to obóz niemiecki na terytorium włączonym do III Rzeszy (Auschwitz-Birkenau), w której imieniu dokonywano tutaj zbrodni przeciwko ludzkości, a podstawą funkcjonowania obozów była obłędna ideologia nazistowska.

 

 

 

 

Wyzwolenie obozu w Auschwitz. Przy życiu pozostało 180 dzieci
(Zbiory Specjalne WBBH WCEO).

 

 

 

Wyzwoleni więźniowie i żołnierze sowieccy przy bramie z napisem „Arbeit macht frei” (Zbiory Specjalne WBBH WCEO).

 

 

27 stycznia 1945 r. Żołnierze sowieccy wyzwalają obóz KL Auschwitz
(Zbiory Specjalne WBBH WCEO).

 

 

Wyzwolone dzieci z KL Auschwitz pokazują wytatuowane numery
(Zbiory Specjalne WBBH WCEO).

 

 

 

Dzieci za drutami obozu
(Zbiory Specjalne WBBH WCEO).

 

 

KL Auschwitz – obóz kobiecy
(Zbiory Specjalne WBBH WCEO).

 

 

 

Ocaleni więźniowie KL Auschwitz
(Zbiory Specjalne WBBH WCEO).

 

 

KL Auschwitz – obóz macierzysty. Brama z napisem „Arbeit macht frei”
(Zbiory Specjalne WBBH WCEO).

Udostępniający: Anitas
Tagi :
Czas udostępnienia: 2010-01-27 08:52:00
Czas wytworzenia: 2010-01-29 10:25:00